🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:34:18 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भ्राजक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भ्राजक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भ्राजक

अर्थ: चमकाने वाला, देदीप्यमान

व्युत्पत्ति: भ्राज्+ण्वुल् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भ्राजक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. भ्राजक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — भ्राजक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभ्राजकःभ्राजकौभ्राजकाः
द्वितीयाभ्राजकम्भ्राजकौभ्राजकान्
तृतीयाभ्राजकेनभ्राजकाभ्याम्भ्राजकैः
चतुर्थीभ्राजकायभ्राजकाभ्याम्भ्राजकेभ्यः
पञ्चमीभ्राजकात् / भ्राजकाद्भ्राजकाभ्याम्भ्राजकेभ्यः
षष्ठीभ्राजकस्यभ्राजकयोःभ्राजकानाम्
सप्तमीभ्राजकेभ्राजकयोःभ्राजकेषु
सम्बोधनहे भ्राजकहे भ्राजकौहे भ्राजकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भ्राजक
भ्राजक
bhrājaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भ्राजक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] वैद्यक के अनुसार त्वचा में रहनेवाला पित्त । शरीर में जो कुछ तेल आदि मला जाता है उसका परिपाक इसी पित्त के द्वारा होना माना जाता है ।
भ्राजक वि॰ [वि॰ स्त्री॰ भ्राजिका] दीप्त करनेवाला । चमकानेवाला । शोभाधायक [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भ्राजक mf(ई)n. (fr. Caus.) causing to shine, making bright (said of the digestive fire and bile as brightening the skin), Suśr.
भ्राजक n. the bile, bilious humour, gall, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (770,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भ्राजक a. (जिका f.) [भ्रज्-ण्वुल्] Illuminating, irradiating. --कं Bile, gall.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0828-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भ्राजक त्रि० भ्राज--ण्वुल् । १ दीप्तिशीले २ पित्तभेदे न० शब्द- रत्ना० पित्तशब्दे ४३३५ पृ० भावप्र० वाक्यं दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4709,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भ्राजकं, क्ली, (भ्राज् + “ण्वुल् तृचौ ।” ३ । १ । १३३ । इति ण्वुल् ।) पित्तम् । इति शब्द- चन्द्रिका ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-558-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भ्राजकभ्राजक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: भ्राज् + ण्वुल्)
अन्य सम्भावना: भ्राजक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भ्राजक 📚 ➤ चमकाने वाला, देदीप्यमान

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भ्राजक 📚वैद्यक के अनुसार त्वचा में रहनेवाला पित्त । शरीर में जो कुछ तेल आदि मल…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भ्राजक: भ्राज् + ण्वुल् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें