अवालाः
अर्थ: भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: भूषणपर्याप्तिवारणेषु · पर्याय: पिञ्जर, पीतन, ताल, हरितालक
अंग्रेज़ी: to decorate, to satisfy, to fulfill, to get rid of, to complete
व्युत्पत्ति: आ+अल्+अच् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
- आल (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: अव + अल् + घञ्
- आल (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: अव + अल् + घञ्
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
शब्दरूप — आल (पुंलिङ्ग)
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
| प्रथमा | आलः | आलौ | आलाः |
| द्वितीया | आलम् | आलौ | आलान् |
| तृतीया | आलेन | आलाभ्याम् | आलैः |
| चतुर्थी | आलाय | आलाभ्याम् | आलेभ्यः |
| पञ्चमी | आलात् / आलाद् | आलाभ्याम् | आलेभ्यः |
| षष्ठी | आलस्य | आलयोः | आलानाम् |
| सप्तमी | आले | आलयोः | आलेषु |
| सम्बोधन | हे आल | हे आलौ | हे आलाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
धातुरूप — अल् (भ्वादिगण) · अर्थ: भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना (भूषणपर्याप्तिवारणेषु)
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
| प्रथम | अलति | अलतः | अलन्ति |
| मध्यम | अलसि | अलथः | अलथ |
| उत्तम | अलामि | अलावः | अलामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अलति · लिट्: आल · लुट्: अलिता · लृट्: अलिष्यति · लोट्: अलतात् · लङ्: आलत् · विधिलिङ्: अलेत् · आशीर्लिङ्: अल्यात् · लुङ्: आलीत् · लृङ्: आलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अलन · ण्वुल्: आलकः · तृच्: अलिता · ण्यत्: आल्यः · तव्य: अलितव्यः · अनीयर्: अलनीयः · क्त: अलितः · क्तवतु: अलितवान् · शतृ: अलन् · स्य-शतृ: अलिष्यन् · क्त्वा: अलित्वा · ल्यप्: प्राल्य · तुमुन्: अलितुम् · णमुल्: आलम् · घञ्: आलः · क्तिन्: अल्ति · क्वसु: आलिवान्
📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अस्मद्
अस्मद्
asmad
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अस्मद् १ सर्व॰ [सं॰ अस्मत्] मैं ।
अस्मद् २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ अस्मत्] जीव । आत्मा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अस्मद् base of the first person pl., as used in comp.
also by native grammarians considered to be the base of the cases अस्मान् &c. (see above).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (123,2) स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अस्मद् pron. [अस्-मदिक् Uṇ. 1. 136] A pronominal base from which several cases of the 1st personal pronoun are derived; it is also abl. pl. of the word. --m. The individual soul, the embodied soul; यूयं वयं वयं यूयमित्यासीन्मतिरावयोः । किं जातमधुना येन यूयं यूयं वयं वयं ॥ Bh. 3. 65 (quite estranged from each other). --Comp. --द्रुह्
a. Ved. forming a plot against us or me, inimical. --विध, --अस्मादृश
a. similar or like us.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0216-b) स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अस्मद् त्रि० अस--मदिक् । अहंप्रत्ययाबलम्बनत्वेन वेद्ये १ प्रत्य- गात्मनि, २ देहाभिमानिनि जीवे च । “अहं देवो न चान्योऽ- स्मि ब्रह्मैवाहं न शोकभाक्” “अहमात्मा गूडाकेश”! गीता “आवां जहि न यत्रोर्वी सलिलेन परिप्लुता” देवी माहा० “सर्वेवयमतः परम्” “मान्तु वेद न कश्चन” गीता “यः सर्व दास्मानपुषत् स्वपोषम्” भट्टिः “मयाऽध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम्” गीता । अस्य लिङ्गत्रयेऽपि एकविधं रूपम् । आत्मवाचित्वे एवास्य सर्व्वनामता शब्दपरत्वे न गणकार्य्यम् “अस्मदोद्वयोश्च” पा० । द्विबहुचनपरत्वे अस्मद्--अण् । आस्माकः । खञ् आस्माकीन छ अस्मदीयः । एकवचन परत्वे अण् मामकम् खञ् मामकीनम् छमदीयम्” । तसिल् अस्मत्तः एकवचने मत्तः “मत्तः परतरं नास्ति” गीता ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0570,b) स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अस्मद्, त्रि, आत्मवाची सर्व्वनामशब्दः । अस्य रूपं यथा । अहं, आमि । आवां, आमरा दुइ । वयं, आमरा अनेक । इत्यादि व्याकरणं ॥ एकविंशति- विभक्तिषु तस्य रूपाणि यथा । अहं १ आवां २ वयं ३ । १ । मां ४ आवां ५ अस्मान् ६ । २ । मया ७ आवाभ्यां ८ अस्माभिः ९ । ३ । मह्यं १० आवाम्भां ११ अस्मभ्यं १२ । ४ । मत् १३ आवा- भ्यां १४ अस्मत् १५ । ५ । मम १६ आवयोः १७ अस्माकं १८ । ६ । मयि १९ आवयोः २० अस्मासु २१ । ७ । एतानि त्रिषु लिङ्गेषु समानानि द्वितीया-चतुर्थी-षष्ठीनां एकवचन-द्विवचन-वहुव- चनविभक्तिषु तस्य रूपान्तराणि यथा । द्वितीयै- कवचने मा । चतुर्थी-षष्ठ्योरेकवचने मे । आसां- द्विवचने नौ । आसां वहुवचने नः । श्लोकपाद- वाक्यादौ एतानि रूपाणि न स्युः । च वा हा ह एव शब्दयोगे अदर्शनार्थदश्यर्थधातुयोगे च न स्युः । इति व्याकरणं ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-156-c) स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)