॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: मन, हृदय, समझ, प्रत्यक्षज्ञान,प्रज्ञा, जैसा कि सुमनस, दुर्मनस आदि में
संस्कृत: चेतः, हृद्, मानसम्, चित्तम् · पर्याय: चित्त, चेतस्, हृदय, स्वान्त, हृद्
व्युत्पत्ति: मन्+असुन् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | मनः | मनसी | मनांसि |
| द्वितीया | मनः | मनसी | मनांसि |
| तृतीया | मनसा | मनोभ्याम् | मनोभिः |
| चतुर्थी | मनसे | मनोभ्याम् | मनोभ्यः |
| पञ्चमी | मनसः | मनोभ्याम् | मनोभ्यः |
| षष्ठी | मनसः | मनसोः | मनसाम् |
| सप्तमी | मनसि | मनसोः | मनस्सु / मनःसु |
| सम्बोधन | हे मनः | हे मनसी | हे मनांसि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: शुक्र ग्रह का नामान्तर
संस्कृत: नक्षत्रम् · पर्याय: नक्षत्र, ऋक्ष, तारा, तारका, उडु
व्युत्पत्ति: भा+ङ
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | भम् | भे | भानि |
| द्वितीया | भम् | भे | भानि |
| तृतीया | भेन | भाभ्याम् | भैः |
| चतुर्थी | भाय | भाभ्याम् | भेभ्यः |
| पञ्चमी | भात् / भाद् | भाभ्याम् | भेभ्यः |
| षष्ठी | भस्य | भयोः | भानाम् |
| सप्तमी | भे | भयोः | भेषु |
| सम्बोधन | हे भ | हे भे | हे भानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: जो जाता है, जाने वाला, गतिमान होने वाला, ठहरने वाला, शेष रहने वाला, मैथुन करने वाला
व्युत्पत्ति: गै-क (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | गम् | गे | गानि |
| द्वितीया | गम् | गे | गानि |
| तृतीया | गेन | गाभ्याम् | गैः |
| चतुर्थी | गाय | गाभ्याम् | गेभ्यः |
| पञ्चमी | गात् / गाद् | गाभ्याम् | गेभ्यः |
| षष्ठी | गस्य | गयोः | गानाम् |
| सप्तमी | गे | गयोः | गेषु |
| सम्बोधन | हे ग | हे गे | हे गानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| मनः | मनस् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: मनस् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | मनस् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन |
| भम् | भ (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: भ (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | भ (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन |
| ग | ग (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: ग (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
मनः 📚 ➤ मन, हृदय, समझ, प्रत्यक्षज्ञान,प्रज्ञा, जैसा कि सुमनस, दुर्मनस आदि में
संस्कृत: चेतः, हृद्, मानसम्, चित्तम् · पर्याय: चित्त, चेतस्, हृदय, स्वान्त, हृद्
भम् 📚 ➤ शुक्र ग्रह का नामान्तर
संस्कृत: नक्षत्रम् · पर्याय: नक्षत्र, ऋक्ष, तारा, तारका, उडु
ग 📚 ➤ जो जाता है, जाने वाला, गतिमान होने वाला, ठहरने वाला, शेष रहने वाला, मैथुन करने वाला
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| मनस् 📚 | n. mind (in its widest sense as applied to all the mental powers), int… | 🔵🟣🟢 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| मनस् |
मन के नाम (१.४.३३) — चित्त, चेतस्, हृदय, स्वान्त, हृद्, मानस |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| मनोभंग | मनः + भम् | विसर्ग → उ (हशि च) | हशि च (६.१.११४) |
| मनोभंग | भम् + ग | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड