🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:14:34 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मल्लार

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मल्लार

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मल्लार

अर्थ: मल्ल (हृष्टपुष्ट, व्यायामशील) + आर (पीतल)

अंग्रेज़ी: (in music) N. of a Rāga, Saṃgīt.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मल्लार (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — मल्लार (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामल्लारःमल्लारौमल्लाराः
द्वितीयामल्लारम्मल्लारौमल्लारान्
तृतीयामल्लारेणमल्लाराभ्याम्मल्लारैः
चतुर्थीमल्लारायमल्लाराभ्याम्मल्लारेभ्यः
पञ्चमीमल्लारात् / मल्लाराद्मल्लाराभ्याम्मल्लारेभ्यः
षष्ठीमल्लारस्यमल्लारयोःमल्लाराणाम्
सप्तमीमल्लारेमल्लारयोःमल्लारेषु
सम्बोधनहे मल्लारहे मल्लारौहे मल्लाराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मल्लार
मल्लार
mallāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मल्लार संज्ञा पुं॰ [सं॰] मलार नाम राग । विशेष दे॰ ' मलार' ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मल्लार m. (in music) N. of a Rāga, Saṃgīt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (793,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मल्लारः N. of one of the six Rāgas.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0848-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मल्लार पु० मल्ल इव ऋच्छति ऋ--अच् । १ रागभेदे २ वसन्त- रागस्य रागिणीभेदे स्त्री ङीप् सङ्गीतदामो० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4739,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मल्लारः, पुं, (मल्लं ऋच्छति प्राप्नोतीति । ऋ + अण् ।) रागविशेषः । स तु षण्णां रागाणां मध्ये द्वितीयः । यथा, -- “आदौ मालवरागेन्द्रस्ततो मल्लारसंज्ञितः । श्रीरागस्तस्य पश्चाद्वै वसन्तस्तदनन्तरम् ॥ हिल्लोलश्चाथ कर्णाट एते रागाः प्रकी- र्त्तिताः ॥” अस्य षट्रागिण्यो यथा, -- “वेलावली पूरवी च कानडा माधवी तथा । कोडा केदारिका चैव मल्लारस्य प्रिया इमाः ॥” अस्य गानसमयः । “मेघमल्लाररागस्य गानं वर्षासु सर्व्वदा ॥” अस्य स्वरूपं यथा, -- “शङ्खावदातं पलितं दधानः प्रलम्बकर्णः कुमुदेन्दुवर्णः । कौपीनवासाः सविहारचारी मल्लाररागः शुचिशान्तमूर्त्तिः ॥” इति सङ्गीतदामोदरः ॥ (तथा च सङ्गीतदर्पणे रागाध्याये । “भैरवः पञ्चमो नाटो मल्लारो गौडमालवः । देशाख्यश्चेति षड्रागाः प्रोच्यते लोकविश्रुताः ॥” “मेघमल्लारिका मालकौशिकः पटमञ्जरी । आशावरीति विज्ञेया रागा मल्लारसंश्रयाः ॥” इति रागार्णवमतम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-647-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मल्लारमल्लार (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मल्लार 📚 ➤ मल्ल (हृष्टपुष्ट, व्यायामशील) + आर (पीतल)
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): (in music) N. of a Rāga, Saṃgīt.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मल्लार 📚मलार नाम राग । विशेष दे॰ ' मलार'🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • मल्लार = मल्ल + आर कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें