🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:12:06 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मल्ली

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मल्ली

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मल्ली

अर्थ: एक प्रकार की चमेली

व्युत्पत्ति: मल्लि + ङीष

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मल्ली (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. मल्लि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  3. मल्लि (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  4. मल्लि (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन
  5. मल्लि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  6. मल्लि (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  7. मल्लि (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — मल्ली (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामल्लीमल्ल्यौमल्ल्यः
द्वितीयामल्लीम्मल्ल्यौमल्लीः
तृतीयामल्ल्यामल्लीभ्याम्मल्लीभिः
चतुर्थीमल्ल्यैमल्लीभ्याम्मल्लीभ्यः
पञ्चमीमल्ल्याःमल्लीभ्याम्मल्लीभ्यः
षष्ठीमल्ल्याःमल्ल्योःमल्लीनाम्
सप्तमीमल्ल्याम्मल्ल्योःमल्लीषु
सम्बोधनहे मल्लिहे मल्ल्यौहे मल्ल्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मल्ली
मल्ली
mallī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मल्ली संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. मल्लिका । उ॰— लपचत इव माधविका सुवास । फूली मल्ली मिलि करि उजास । —भारतेंदु ग्रं॰, भा॰, २,पृ॰ ३११ ।
२. सुंदरी वृति का एक नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मल्ली See under मल्ल and मल्लि.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (793,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मल्लिः --ल्ली f. [मल्ल्-इन् वा ङीप्] A kind of jasmine. --Comp. --गंधि n. a kind of agallochum. --नाथः N. of a celebrated commentator who probably lived in the fourteenth or fifteenth century; (he has written commentaries on रघुवंण, कुमारसंभव, मेघदूत, किरातार्जुनीय, नैषधचारति, and शिशुपालवध). --पत्रं a mushroom.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0848-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मल्लि(ल्ली) स्त्री मल्ल--इन् वा ङीप् । १ मल्लिकायाम् शब्दमा० संज्ञायां कन् । मल्लिका कृष्णवर्णदेहे आलोहितचञ्चु- चरणे २ हंसभेदे पुंस्त्री० मल्लिकाक्षोऽप्यत्र ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4739,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मल्ली, स्त्री, (मल्लि + कृदिकारादिति पक्षे ङीष् ।) मल्लिका । इति राजनिर्घण्टः शब्दरत्ना- वली च ॥ (यथा, राजेन्द्रकर्णपूरे । ४९ । “किं राकेन्दुकरच्छटाभिरुदितं किं मौक्तिकै- रुद्गतं किं मल्लीमुकुलैः स्मितं बिकसितं किं मालती- कुड्मलै ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-648-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मल्लीमल्ली (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: मल्लि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन | मल्लि (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मल्ली 📚 ➤ एक प्रकार की चमेली

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मल्ली 📚मल्लिका🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें