🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:00:03 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मशाता

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मशाता

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मशाता

अर्थ: शब्द करना, क्रोध करना, जाना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: शब्दे रोषकृते गतौ च

अंग्रेज़ी: to make noise,to be angry, to tie, to bind, to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मशाता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मश् + अच् · तद्धित: मशा + तल् (भाववाचक)
  2. मशाता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मश् + अच् · तद्धित: मशा + तल् (भाववाचक)
  3. मशाता (स्त्री.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मश् + अच् · तद्धित: मशा + तल् (भाववाचक)
  4. मशाता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: मश् + अच् · तद्धित: मशा + तल् (भाववाचक)
  5. मशाता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: मश् + अच् · तद्धित: मशा + तल् (भाववाचक)
  6. मशाता (स्त्री.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मश् + अच् · तद्धित: मशा + तल् (भाववाचक)
  7. मशाता (स्त्री.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मश् + अच् · तद्धित: मशा + तल् (भाववाचक)
  8. मशाता (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: मश् + अच् · तद्धित: मशा + तल् (भाववाचक)

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — मशाता (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामशातामशातेमशाताः
द्वितीयामशाताम्मशातेमशाताः
तृतीयामशातयामशाताभ्याम्मशाताभिः
चतुर्थीमशातायैमशाताभ्याम्मशाताभ्यः
पञ्चमीमशातायाःमशाताभ्याम्मशाताभ्यः
षष्ठीमशातायाःमशातयोःमशातानाम्
सप्तमीमशातायाम्मशातयोःमशातासु
सम्बोधनहे मशातेहे मशातेहे मशाताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — मश् (भ्वादिगण) · अर्थ: शब्द करना, क्रोध करना, जाना (शब्दे रोषकृते गतौ च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथममशतिमशतःमशन्ति
मध्यममशसिमशथःमशथ
उत्तममशामिमशावःमशामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: मशति · लिट्: ममाश · लुट्: मशिता · लृट्: मशिष्यति · लोट्: मशतात् · लङ्: अमशत् · विधिलिङ्: मशेत् · आशीर्लिङ्: मश्यात् · लुङ्: अमशीत् · लृङ्: अमशिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: मशन · ण्वुल्: माशकः · तृच्: मशिता · ण्यत्: माश्यः · तव्य: मशितव्यः · अनीयर्: मशनीयः · क्त: मशितः · क्तवतु: मशितवान् · शतृ: मशन् · स्य-शतृ: मशिष्यन् · क्त्वा: मशित्वा · ल्यप्: प्रमश्य · तुमुन्: मशितुम् · णमुल्: माशम् · घञ्: माशः · क्तिन्: मष्टि · क्वसु: मेशिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मशाता
मशाता
maśātā
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मशाता संज्ञा स्त्री॰ [अ॰ मश्शातह्]
१. प्रसाधिका ।
२. कुटनी । दूती । उ॰—छिपी थी सो एक माह मद की छबीली । मशाता हो ईदी निगारत दिखाया । —दक्खिनी॰, पृ॰ ७३ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मशातामशाता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मश् + अच् · तद्धित: मशा + तल् (भाववाचक) 📚
अन्य सम्भावना: मशाता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मश् + अच् · तद्धित: मशा + तल् (भाववाचक) | मशाता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मश् + अच् · तद्धित: मशा + तल् (भाववाचक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मशाता 📚 ➤ शब्द करना, क्रोध करना, जाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: शब्दे रोषकृते गतौ च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मशाता 📚प्रसाधिका🟠

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • मशाता: मश् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

  • मशाता: मशा + तल् (भाववाचक) (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें