🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:14:53 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

महासहा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

महासहा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

महासहा

अर्थ: मह (उत्सव, त्योहार) + असहा ("जो सहा न जाय, असह्य)

संस्कृत: माषपर्णी · पर्याय: अम्लान

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. महासहा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. महासहा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. महासहा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. महासहा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  5. महासह (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  6. महासह (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — महासहा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहासहामहासहेमहासहाः
द्वितीयामहासहाम्महासहेमहासहाः
तृतीयामहासहयामहासहाभ्याम्महासहाभिः
चतुर्थीमहासहायैमहासहाभ्याम्महासहाभ्यः
पञ्चमीमहासहायाःमहासहाभ्याम्महासहाभ्यः
षष्ठीमहासहायाःमहासहयोःमहासहानाम्
सप्तमीमहासहायाम्महासहयोःमहासहासु
सम्बोधनहे महासहेहे महासहेहे महासहाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — महासहा
महासहा
mahāsahā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अम्लान/कटसरैया (2.4.73) अम्लान
माषपर्णी (जंगली उड़द) (2.4.138) हयपुच्छी · काम्बोजी · माषपर्णी
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
महासहा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. माषपर्णी ।
२. अम्लान वा कुब्जक वृक्ष [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महा—सहा f. N. of various plants, Car.; Suśr. (Gomphrena Globosa, Glycine Debilis, L.; Wrightia Antidysenterica &c., L.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (801,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महासहा, स्त्री, (महासह + स्त्रियां टाप् ।) माषपर्णी । (पर्य्यायोऽस्या यथा, -- “सिंहपुच्छी ऋषिप्रोक्ता माषपर्णी महासहा । कृष्णवृन्ता च काम्बोजी पाण्डुलोमशपर्णिनी ॥” इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥ पर्य्यायान्तरं यथा, -- “माषपर्णी सूर्य्यपर्णी काम्बोजी हयपुच्छिका । पाण्डुलोमशपर्णी च कृष्णवृन्ता महासहा ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥) अम्लानवृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । ७३ । (कुब्जकः । तत्पर्य्यायो यथा, -- “कुब्जको भद्रतरुणी बृहत्पुष्पोऽतिकेशरः । महासहा कण्टकाढ्या नीलालिकुलसङ्कुला ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-676-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "महासहा" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
महासहामहासहा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: महासहा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | महासहा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

महासहा 📚 ➤ मह (उत्सव, त्योहार) + असहा ("जो सहा न जाय, असह्य)
संस्कृत: माषपर्णी · पर्याय: अम्लान

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
महासहा 📚माषपर्णी🟠🔵🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
महासहा
माषपर्णी (जंगली उड़द) (२.४.१३८) — हयपुच्छी, काम्बोजी, माषपर्णी

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • महासहा = मह + असहा तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬