🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:11:16 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

महिमन्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

महिमन्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

महिमन्

अर्थ: टिलोपः बड़प्पन (आलं से भी)

संस्कृत: सिद्धिः · पर्याय: अणिमन्, गरिमन्, लघिमन्, प्राप्ति, प्राकाम्य

व्युत्पत्ति: महत् + इमनिच् (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. महिमन् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. महिमत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — महिमन् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहिमामहिमानौमहिमानः
द्वितीयामहिमानम्महिमानौमहिम्नः
तृतीयामहिम्नामहिमभ्याम्महिमभिः
चतुर्थीमहिम्नेमहिमभ्याम्महिमभ्यः
पञ्चमीमहिम्नःमहिमभ्याम्महिमभ्यः
षष्ठीमहिम्नःमहिम्नोःमहिम्नाम्
सप्तमीमहिम्नि / महिमनिमहिम्नोःमहिमसु
सम्बोधनहे महिमन्हे महिमानौहे महिमानः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — महिमन्
महिमन्
mahiman
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महिमन् m. greatness, might, power, majesty, glory, RV. &c. &c. (˚हिम्ना ind. or ˚हिना ind. mightily, forcibly, RV.)
the magical power of increasing size at will, Vet.; Pañcar. (cf. MWB. 245)
magnitude (as one of Śiva's attributes; ˚म्नः स्तव m. स्तुति f. स्तोत्र n. N. of hymns; cf. महिमस्तव)
N. of a man, Rājat.
a N. of Mammaṭa q.v., Cat.
du. N. of two Grahas at the Aśva-medha sacrifice, ŚBr.; ŚrS.
महिमन् &c. See col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (803,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महिमन् m. [महत् इमनिच् टिलोपः] 1 Greatness (fig. also); अयि मलयज महिपायं कस्य गिरामस्तु विषयस्ते Bv. 1. 11; अधोधः पश्यतः कस्य महिमा नोपचीयते H. 2. 2. --2 Glory, majesty, might, power; Ku. 2. 6, U. 4. 21 --3 High rank, exalted rank or position, dignity. --4 One of the 8 Siddhis, the [] power of increasing size at will; see सिद्धि
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0855-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महिमन् पु० महतो भावः इमनिच् डित्त्वेन टिलोपः । १ महत्त्वे २ ईश्वरैश्वर्य्यभेदे हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4745,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
महिमन्महिमन् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

महिमन् 📚 ➤ टिलोपः बड़प्पन (आलं से भी)
संस्कृत: सिद्धिः · पर्याय: अणिमन्, गरिमन्, लघिमन्, प्राप्ति, प्राकाम्य

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
महिमन् 📚m. greatness, might, power, majesty, glory, RV. &c. &c. (˚हिम्ना ind.…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

  • महिमन्: महत् + इमनिच् (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬