🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:22:13 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मारण

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मारण

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मारण

अर्थ: हत्या, वध, कतल, विनाश

संस्कृत: मारणम् · पर्याय: प्रमापण, निबर्हण, निकारण, विशारण, प्रवासन

व्युत्पत्ति: मृ + णिच् + ल्युट् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मारण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — मारण (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामारणम्मारणेमारणानि
द्वितीयामारणम्मारणेमारणानि
तृतीयामारणेनमारणाभ्याम्मारणैः
चतुर्थीमारणायमारणाभ्याम्मारणेभ्यः
पञ्चमीमारणात् / मारणाद्मारणाभ्याम्मारणेभ्यः
षष्ठीमारणस्यमारणयोःमारणानाम्
सप्तमीमारणेमारणयोःमारणेषु
सम्बोधनहे मारणहे मारणेहे मारणानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मारण
मारण
māraṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मारण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मार ड़ालना । प्राण लेना । हत्या करना ।
२. एक कल्पित तांत्रिक प्रयोग जिसके विषय में यह प्रसिद्ध है कि जिस मनुष्य के मारने के लिये यह प्रयोग किया जाता है, वह मर जाता है । उ॰— (क) मारण मोहन बसिकरण उच्चाटन अर अँभ । आकर्षण बहु भाँति के पढ़ै सदा करि दंभ ।—रधुनाथदास (शब्द॰) । (ख) सीखौ सबै मिलि धातु कर्मनि द्रव्य बाढत जाइ । आकर्षणादि उचाट मारण वशीकरण उपाइ ।— केशव (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मारण n. killing, slaying, slaughter, death, destruction, MaitrS.; Mn.; Hariv. &c. (˚णम् प्र√ आप्, to suffer death)
a magical ceremony having for its object the destruction of an enemy (also -कर्मन् n. and -कृत्य n.), RāmatUp.; Pañcar.
(scil. अस्त्र), ‘slayer’, N. of a partic. mystical weapon, R.
calcination, Cat.
a kind of poison (cf. मरण)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (811,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मारणं [मृ-णिच् ल्युट्] 1 Killing, slaying, slaughter, destruction; पशुमारणकर्मदारुणः Ś. 6. 1. --2 A magical ceremony performed for the purpose of destroying an enemy. --3 Calcination. --4 A kind of poison.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0861-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मारण न० मृ--णिच्--भावे ल्युट् । १ बये अमरः । करणे ल्युट् । वैरिबधसाधने तन्त्रोक्ते अभिचारकर्मभेदे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4750,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मारणं, क्ली, (मार्य्यते इति । मृ + णिच् + भावे ल्युट् ।) वधः । इत्यमरः । २ । ८ । ११४ ॥ (यथा, मनौ । ५ । ३८ । “यावन्ति पशुरोमाणि तावत्कृत्वो ह मारणम् । वृथापशुघ्नः प्राप्नोति प्रेत्य जन्मनि जन्मनि ॥”) अभिचारविशेषः । यथा, -- “एवन्तु मारणं देवि ! विशेषात् कथयामि ते । सान्तं वह्निसमायुक्तं वामनेत्रविभूषितम् ॥ कूर्च्चयुग्मं ततो देवि ! अमुकं मारय मारय । चतुर्दशाक्षरो मन्त्रो स्वाहान्तः शत्रुनाशकः ॥ खदिराङ्गारमादाय कुजाष्टम्यां विशेषतः । लेखयेत् पुत्तलीं शत्रुस्वरूपां लौहपत्रके ॥ निशायां मस्तके नेत्रे ललाटे हृदये करे । नाभौ गुह्ये कटौ पृष्ठे क्रमोक्तेन पदद्वये ॥ मन्त्रवर्णान् समालिख्य प्रतिष्ठां तत्र कारयेत् । संहारमुद्रां बद्ध्वा तु ध्यायेद्देवीं जयप्रदाम् ॥ दीर्घाकारां कृष्णवर्णां सदार्द्धस्तनमस्तकाम् । नृमुण्डयुगलं हस्तं चर्व्वयन्तीं दिगम्बरीम् ॥ शत्रुनाशकरीं देवीं ध्यायेत् शत्रुक्षयाय च । एवं ध्यात्वेष्टिकाचूर्णैर्व्वामहस्तेन शङ्करि ! ॥ ओँशत्रुनाशकर्य्यै नमः इति दत्त्वा महेश्वरि ! । हरिद्राचूर्णसहितां धारां दद्यादनेन तु ॥ अमुकस्य शोणितं पिब पिबेति तत्परम् । मांसं खादय खादय ह्रीँ नम इति मन्त्रम् ॥ मध्याह्ने मध्यरात्रौ तु पूजयित्वा शताष्टकम् । जपेदेकादशाहे च रोगः स्यान्नात्र संशयः ॥ दण्डाधिकैकविंशाहे मृत्युरेव रिपोर्भवेत् ॥ * ॥ अथवान्यप्रकारेण शत्रुक्षयमहं वदे । पुंगोशकृत् समादाय पूजयेदुष्णवारिणा ॥ विपरीतक्रमेणैव जपपूजादिकं चरेत् । महादेवाय नम इति पुंगोशकृत् समाहरेत् ॥ शिवाय नम इति मन्त्रेण घटनञ्च समाचरेत् । पशुपतये नम इति प्राणान् संस्थापयेत्ततः ॥ लौहपात्र महेशानि ! खदिराङ्गारयोगतः । शत्रुप्रतिकृतिं लिख्य तत्र संस्थापयेत् शिवम् ॥ ततो ध्यायेन्महारुद्रं ध्यानन्तु सुसमाहितः । शत्रोर्व्वक्षःस्थितं रुद्रं ज्वलदग्निसमप्रभम् ॥ वामहस्तधरं केशं दक्षिणं प्राणकर्षणम् । नरचर्म्माम्बरं देवं महाव्यालादिवेष्टितम् ॥ [] पिनाकधृक् इहागच्छागच्छ इत्यादिनावाह्य यत्नतः । शूलपाणये नम इति स्नापयेत् साधकोत्तमः ॥ महेश्वराय नम इति पाद्यादिना प्रपूजयेत् । ईशानादिस्तथा मूर्त्तिर्व्युत्क्रमेण प्रपूजयेत् ॥ अग्निकोणादिपर्य्यन्तं पूर्व्वरीत्या महेश्वरि ! । नमः शिवायेति मूलमष्टाविंशति संजपेत् । हुँ क्षमस्वेति वामेन करेण तु विसर्ज्जयेत् ॥ अजित केशव विष्णो हरे सत्य जनार्द्दन । हंस नारायण स्वाहा मन्त्रमेव सकृज्जपेत् ॥ हुँ नमो भगवते वासुदेवाय स्वाहा नम इत्यपि सकृज्जपेत् । एवमेकादशाहेन शत्रूच्छेदनमञ्जसा । अवश्यं जायते देवि ! सत्यं सत्यं त्रिलोचने ! ॥” इति योगिनीतन्त्रे पूर्व्वखण्डे ४ पटलः ॥ अपि च । “गृध्रास्थिञ्च गवास्थिञ्च मूत्रनिर्म्माल्यमेव च । अरेर्यो निखनेत् द्वारे पञ्चत्वमुपयाति सः ॥” इति गारुडे १८६ अध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-705-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मारण" आता है (20)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मारणमारण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: मॄ + णिच्+ल्युट्)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मारण 📚 ➤ हत्या, वध, कतल, विनाश
संस्कृत: मारणम् · पर्याय: प्रमापण, निबर्हण, निकारण, विशारण, प्रवासन

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मारण 📚मार ड़ालना । प्राण लेना । हत्या करना🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
मारण
वध के और नाम (२.८.११४) — निस्तर्हण, निहनन, क्षणन, परिवर्जन, निर्वापण, विशसन, प्रतिघातन

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • मारण: मॄ + णिच्+ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त — प्रेरणार्थक (णिजन्त)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें