🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:00:25 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मालिका

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मालिका

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मालिका

अर्थ: माला

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मालिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. मालिक (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. मालिक (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  4. मालिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. मालिका (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  6. मालिका (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — मालिका (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामालिकामालिकेमालिकाः
द्वितीयामालिकाम्मालिकेमालिकाः
तृतीयामालिकयामालिकाभ्याम्मालिकाभिः
चतुर्थीमालिकायैमालिकाभ्याम्मालिकाभ्यः
पञ्चमीमालिकायाःमालिकाभ्याम्मालिकाभ्यः
षष्ठीमालिकायाःमालिकयोःमालिकानाम्
सप्तमीमालिकायाम्मालिकयोःमालिकासु
सम्बोधनहे मालिकेहे मालिकेहे मालिकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मालिका
मालिका
mālikā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मालिका संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. पंक्ति ।
२. माला ।
३. गले में पहनने के एक आभूषण का नाम ।
४. पक्के मकान के ऊपर का खंड । रावटी ।
५. द्राक्षामद्य । अंगूर की शराब ।
६. मद्य ।
७. पुत्री ।
८. चमेली । चंद्रमल्लिका ।
९. अलसी ।
१०. मलिन ।
११. मुरा ।
१२. राजभवन । प्रासाद (को॰) ।
१३. सप्तला । सातला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मालिका f. a garland, Kāv.; Kathās.
a necklace, Hariv.
a row, series, collection of things arranged in a line, Kāv.
a white-washed upper-storied house, L.
N. of various plants (double jasmine, Linum Usitatissimum &c.), L.
a kind of bird, L.
an intoxicating drink, L.
a daughter, L.
N. of a river, L.
मालिका f. See under मालक.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (813,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मालिका [मालैव कन् अत इत्वम्] 1 A garland. --2 A row, line, series. --3 A string, necklace. --4 A variety of jasmine. --5 Lin-seed. --6 A daughter. --7 A palace. --8 A kind of bird. --9 An intoxicating drink.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0863-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मालिका स्त्री मालैव कन् अत इत्त्वम् । १ वनमल्लिकायां २ ग्रोवालङ्करणे ३ नदीभेदे ४ पुष्पमाल्ये ५ पुत्र्याञ्च मेदि० ६ सुरायां हारा० । ७ अतस्याम् शब्दच० “पाशाक्षमालि- काम्भोज” इति लक्ष्मीध्यानम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4752,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मालिका, स्त्री, (मालैव । माला + कन् टाप् अत इत्वञ्च ।) सप्तला । पुत्त्री । ग्रीवालङ्करणम् । पुष्पमाल्यम् । नदीविशेषः । इति मेदिनी । के, १३९ ॥ मुरा । इति हारावली ॥ क्षुमा । इति शब्दचन्दिका ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-716-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मालिकामालिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: मल् + ण्वुल्)
अन्य सम्भावना: मालिक (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | मालिक (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मालिका 📚 ➤ माला

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मालिका 📚पंक्ति🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • मालिका: मल् + ण्वुल् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें