🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:39:20 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मिश्रण

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मिश्रण

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मिश्रण

अर्थ: मिलाना, घोलना, संयुक्त करना

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मिश्रण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — मिश्रण (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामिश्रणम्मिश्रणेमिश्रणानि
द्वितीयामिश्रणम्मिश्रणेमिश्रणानि
तृतीयामिश्रणेनमिश्रणाभ्याम्मिश्रणैः
चतुर्थीमिश्रणायमिश्रणाभ्याम्मिश्रणेभ्यः
पञ्चमीमिश्रणात् / मिश्रणाद्मिश्रणाभ्याम्मिश्रणेभ्यः
षष्ठीमिश्रणस्यमिश्रणयोःमिश्रणानाम्
सप्तमीमिश्रणेमिश्रणयोःमिश्रणेषु
सम्बोधनहे मिश्रणहे मिश्रणेहे मिश्रणानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मिश्रण
मिश्रण
miśraṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मिश्रण संज्ञा पुं॰ [सं॰] [सं॰ मिश्रणीय, मिश्रित]
१. दो या अधिक पदार्थों की एक में मिलाने की क्रिया । मेल । मिलावट ।
२. जोड़ लगाने की क्रिया । जोड़ना (गणित) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मिश्रण n. mixing, mixture, KātyŚr. (cf. वाङ्-म्˚)
addition, Col.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (818,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मिश्रणं [मिश्र्-ल्यट्] 1 Mixing, blending, combining. --2 (In arith.) Addition.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0866-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मिश्रणं, क्ली, मिश्रधातोर्भावेऽनट् (ल्युट्) प्रत्य- येन निष्पन्नम् । संयोजनम् । एकत्रीकरणम् । (यथा, प्रबोधचन्द्रोदये । २ । ५ । “तदेतैर्वाङ्मिश्रणमपि गुरुतरदुरितोदयाय ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-725-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मिश्रण" आता है (23)
करंब मिश्रण । मिलावटयूति मिलाने की क्रिया । मिश्रण । मेलसंपर्क मिश्रण । मिलावटसांकर्य घालमेल । मिश्रण । घपला । मिलावटसयोग दो वस्तुओं का एक में या एक साथ होना । मेल । मिलान । मिलावट । मिश्रणव्यवकिरणा घालमेल । मिश्रणसम्मिश्रण मिलाने की क्रिया । मिश्रणयूत मिश्रण । मिलावट । मेलआमेजिश मिलावट । मिश्रण । मेलअभिहार आक्रमण । हमलासमस्या संघटनव्यतिकर व्यसनअनुवेध छेदन करना । बेधनासंसृष्टि एक साथ उत्पत्ति या आविर्भावमिलन मिलने की क्रिया या भाव । मिलाप । भेंट । समागम । योगसंवलन भिड़ना । जुटना (शत्रु से)प्रकिरण बिखेरना । छीटना । विकीण करनासन्निपात एक साथ गिरना या पड़नासामस्त पु ^१ वि॰ दे॰ 'समस्त'व्यतीकार व्यसनसंस्पर्शन छूना । अंग से अंग लगनालौस लिप्त होनासंस्पर्ण अच्छी तरह छू जाने का भाव । एक के अंग का दूसरे से लगना । विशेष—धर्मशास्…

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मिश्रणमिश्रण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: मिश्र + णिच्+ल्युट्)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मिश्रण 📚 ➤ मिलाना, घोलना, संयुक्त करना

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मिश्रण 📚दो या अधिक पदार्थों की एक में मिलाने की क्रिया । मेल । मिलावट🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • मिश्रण: मिश्र + णिच्+ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त — प्रेरणार्थक (णिजन्त)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬