॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: प्रतिषेधबोधक अव्यय, (नकारात्मक विरलतः) प्रायः लोट् लकार की क्रिया के साथ जुड़ा हुआ
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
अर्थ: स्पष्ट बोलना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि
अंग्रेज़ी: to talk,to speak, to articulate
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | रपः | रपौ | रपाः |
| द्वितीया | रपम् | रपौ | रपान् |
| तृतीया | रपेण | रपाभ्याम् | रपैः |
| चतुर्थी | रपाय | रपाभ्याम् | रपेभ्यः |
| पञ्चमी | रपात् / रपाद् | रपाभ्याम् | रपेभ्यः |
| षष्ठी | रपस्य | रपयोः | रपाणाम् |
| सप्तमी | रपे | रपयोः | रपेषु |
| सम्बोधन | हे रप | हे रपौ | हे रपाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | रपति | रपतः | रपन्ति |
| मध्यम | रपसि | रपथः | रपथ |
| उत्तम | रपामि | रपावः | रपामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रपति · लिट्: रराप · लुट्: रपिता · लृट्: रपिष्यति · लोट्: रपतात् · लङ्: अरपत् · विधिलिङ्: रपेत् · आशीर्लिङ्: रप्यात् · लुङ्: अरपीत् · लृङ्: अरपिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रपण · ण्वुल्: रापकः · तृच्: रपिता · ण्यत्: राप्यः · तव्य: रपितव्यः · अनीयर्: रपणीयः · क्त: रपितः · क्तवतु: रपितवान् · शतृ: रपन् · स्य-शतृ: रपिष्यन् · क्त्वा: रपित्वा · ल्यप्: प्ररप्य · तुमुन्: रपितुम् · णमुल्: रापम् · घञ्: रापः · क्तिन्: रप्ति · क्वसु: रेपिवान्
अर्थ: सूर्य
संस्कृत: आकाशः, चक्षुरादीन्द्रियम् · पर्याय: द्यो, दिव्, अभ्र, व्योमन्, पुष्कर
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | खम् | खे | खानि |
| द्वितीया | खम् | खे | खानि |
| तृतीया | खेन | खाभ्याम् | खैः |
| चतुर्थी | खाय | खाभ्याम् | खेभ्यः |
| पञ्चमी | खात् / खाद् | खाभ्याम् | खेभ्यः |
| षष्ठी | खस्य | खयोः | खानाम् |
| सप्तमी | खे | खयोः | खेषु |
| सम्बोधन | हे ख | हे खे | हे खानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| मा | अव्ययम् 📚 |
| उरपम् | रप (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: उत् + रप् + अच् 📚 अन्य सम्भावना: रप (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: उत् + रप् + अच् | रप (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: उत् + रप् + अच् |
| ख | ख (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: ख (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
मा 📚 ➤ प्रतिषेधबोधक अव्यय, (नकारात्मक विरलतः) प्रायः लोट् लकार की क्रिया के साथ जुड़ा हुआ
उरपम् 📚 ➤ स्पष्ट बोलना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि
ख 📚 ➤ सूर्य
संस्कृत: आकाशः, चक्षुरादीन्द्रियम् · पर्याय: द्यो, दिव्, अभ्र, व्योमन्, पुष्कर
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| मा 📚 | लक्ष्मी | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| रप 📚 | व्यक्तवाक्ये भ्वा० प० सक० सेट् । रपति अरापीत् अरपीत् रराप रेपतुः | 🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| मोरपंख | मा + उरपम् | गुण | आद्गुणः (६.१.८७) |
| मोरपंख | उरपम् + ख | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड