🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:18:52 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

रगेदना

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

रगेत्+अना

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

रगेत्

अर्थ: सन्देह करना, शंका करना

संस्कृत: शङ्कायाम्

अंग्रेज़ी: to doubt, to suspect

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रग् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — विधिलिङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — रग् (भ्वादिगण) · अर्थ: सन्देह करना, शंका करना (शङ्कायाम्)

विधिलिङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरगेत् / रगेद्रगेताम्रगेयुः
मध्यमरगेःरगेतम्रगेत
उत्तमरगेयम्रगेवरगेम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रगति · लिट्: रराग · लुट्: रगिता · लृट्: रगिष्यति · लोट्: रगतात् · लङ्: अरगत् · विधिलिङ्: रगेत् · आशीर्लिङ्: रग्यात् · लुङ्: अरगीत् · लृङ्: अरगिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रगण · ण्वुल्: रागकः · तृच्: रगिता · ण्यत्: राग्यः · तव्य: रगितव्यः · अनीयर्: रगणीयः · क्त: रगितः · क्तवतु: रगितवान् · शतृ: रगन् · स्य-शतृ: रगिष्यन् · क्त्वा: रगित्वा · ल्यप्: प्ररग्य · तुमुन्: रगितुम् · णमुल्: रागम् · घञ्: रागः · क्तिन्: रक्ति · क्वसु: रेगिवान्

अना

अर्थ: जीना, श्वासोच्छवास करना, समर्थ होना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: प्राणने

अंग्रेज़ी: to breathe,to live, to inhale, to be able

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन् + अच्
  2. अव्ययम्
  3. अनस् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. अना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: अन् + अच्
  5. अना (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: अन् + अच्
  6. अन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: अन् + अच्
  7. अनास् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  8. अनास् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — अना (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनाअनेअनाः
द्वितीयाअनाम्अनेअनाः
तृतीयाअनयाअनाभ्याम्अनाभिः
चतुर्थीअनायैअनाभ्याम्अनाभ्यः
पञ्चमीअनायाःअनाभ्याम्अनाभ्यः
षष्ठीअनायाःअनयोःअनानाम्
सप्तमीअनायाम्अनयोःअनासु
सम्बोधनहे अनेहे अनेहे अनाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — अन् (अदादिगण) · अर्थ: जीना, श्वासोच्छवास करना, समर्थ होना (प्राणने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअनितिअनितःअनन्ति
मध्यमअनिषिअनिथःअनिथ
उत्तमअनिमिअनिवःअनिमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अनिति · लिट्: आन · लुट्: अनिता · लृट्: अनिष्यति · लोट्: अनितात् · लङ्: आनत् · विधिलिङ्: अन्यात् · आशीर्लिङ्: अन्यात् · लुङ्: आनीत् · लृङ्: आनिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अनन · ण्वुल्: आनकः · तृच्: अनिता · ण्यत्: आन्यः · तव्य: अनितव्यः · अनीयर्: अननीयः · क्त: अनितः · क्तवतु: अनितवान् · शतृ: अनन् · स्य-शतृ: अनिष्यन् · क्त्वा: अनित्वा · ल्यप्: प्राण्य · तुमुन्: अनितुम् · णमुल्: आनम् · घञ्: आनः · क्तिन्: आन्ति · क्वसु: आनिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — रग्
रग्
rag
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रग् cl. 1. P. रगति (pf. रराग aor. अरगीत् &c., Gr.), to doubt, suspect, Dhātup. xix, 23; cl. 10. P. रागयति (v.l. for √ रक्, राकयति), Dhātup. xxxiii, 63.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (860,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रग् {c1c} P. (रगति) To doubt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0900-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
रगेत्रग् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — विधिलिङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚
अनाअना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन् + अच् 📚
अन्य सम्भावना: अव्ययम् | अनस् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

रगेत् 📚 ➤ सन्देह करना, शंका करना
संस्कृत: शङ्कायाम्

अना 📚 ➤ जीना, श्वासोच्छवास करना, समर्थ होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: प्राणने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रग् 📚cl. 1. P. रगति (pf. रराग aor. अरगीत् &c., Gr.), to doubt, suspect, Dhā…🔵🟣
अना 📚ind. (fr. pronom. base अ), hereby, thus, indeed, RV🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
रगेदनारगेत् + अनाजश्त्व झलां जशोऽन्ते (८.२.३९)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अना: अन् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें