🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:53:00 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

रद्ध

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

रद्ध

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

रद्ध

अर्थ: मार डालना, दुःख देना, पक्व होना या पकना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: हिंसासंराद्ध्योः

अंग्रेज़ी: to kill,to injure,to hurt, to be ripen, to be ready

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रद्ध (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रध् + क्त
  2. रद्ध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रध् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — रद्ध (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारद्धःरद्धौरद्धाः
द्वितीयारद्धम्रद्धौरद्धान्
तृतीयारद्धेनरद्धाभ्याम्रद्धैः
चतुर्थीरद्धायरद्धाभ्याम्रद्धेभ्यः
पञ्चमीरद्धात् / रद्धाद्रद्धाभ्याम्रद्धेभ्यः
षष्ठीरद्धस्यरद्धयोःरद्धानाम्
सप्तमीरद्धेरद्धयोःरद्धेषु
सम्बोधनहे रद्धहे रद्धौहे रद्धाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — रध् (दिवादिगण) · अर्थ: मार डालना, दुःख देना, पक्व होना या पकना (हिंसासंराद्ध्योः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरध्यतिरध्यतःरध्यन्ति
मध्यमरध्यसिरध्यथःरध्यथ
उत्तमरध्यामिरध्यावःरध्यामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रध्यति · लिट्: ररन्ध · लुट्: रद्धा · लृट्: रत्स्यति · लोट्: रध्यतात् · लङ्: अरध्यत् · विधिलिङ्: रध्येत् · आशीर्लिङ्: रध्यात् · लुङ्: अरधत् · लृङ्: अरत्स्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रन्धन · ण्वुल्: रन्धकः · तृच्: रधिता · ण्यत्: राध्यः · तव्य: रधितव्यः · अनीयर्: रन्धनीयः · क्त: रद्धः · क्तवतु: रद्धवान् · शतृ: रध्यन् · स्य-शतृ: रधिष्यन् · क्त्वा: रधित्वा · ल्यप्: प्ररध्य · तुमुन्: रधितुम् · णमुल्: रन्धम् · घञ्: रन्धः · क्तिन्: रद्धि · क्वसु: रेधिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — रद्ध
रद्ध
raddha
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रद्ध रद्धृ. See below.
रद्ध mfn. subdued, overcome, RV.
hurt, injured, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (866,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रद्ध p. p. 1 Hurt. --2 Subdued, conquered.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0904-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
रद्धरद्ध (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रध् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: रद्ध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रध् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

रद्ध 📚 ➤ मार डालना, दुःख देना, पक्व होना या पकना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: हिंसासंराद्ध्योः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रद्ध 📚रद्धृ. See below🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • रद्ध: रध् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें