🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:01:18 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

रब्धम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

रब्धम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

रब्धम्

अर्थ: आनन्द करना, प्रसन्न होना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: राभस्ये

अंग्रेज़ी: to be happy, to be glad

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रब्ध (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: रभ् + क्त
  2. रब्ध (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: रभ् + क्त
  3. रब्ध (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: रभ् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — रब्ध (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारब्धःरब्धौरब्धाः
द्वितीयारब्धम्रब्धौरब्धान्
तृतीयारब्धेनरब्धाभ्याम्रब्धैः
चतुर्थीरब्धायरब्धाभ्याम्रब्धेभ्यः
पञ्चमीरब्धात् / रब्धाद्रब्धाभ्याम्रब्धेभ्यः
षष्ठीरब्धस्यरब्धयोःरब्धानाम्
सप्तमीरब्धेरब्धयोःरब्धेषु
सम्बोधनहे रब्धहे रब्धौहे रब्धाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — रभ् (भ्वादिगण) · अर्थ: आनन्द करना, प्रसन्न होना (राभस्ये)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरभतेरभेतेरभन्ते
मध्यमरभसेरभेथेरभध्वे
उत्तमरभेरभावहेरभामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): रभते · लिट् (आत्मने.): रेभे · लुट् (आत्मने.): रब्धा · लृट् (आत्मने.): रप्स्यते · लोट् (आत्मने.): रभताम् · लङ् (आत्मने.): अरभत · विधिलिङ् (आत्मने.): रभेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): रप्सीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अरब्ध · लृङ् (आत्मने.): अरप्स्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रम्भण · ण्वुल्: रम्भकः · तृच्: रब्धा · यत्: रभ्यः · तव्य: रब्धव्यः · अनीयर्: रम्भणीयः · क्त: रब्धः · क्तवतु: रब्धवान् · शानच्: रभमाणः · क्त्वा: रब्ध्वा · ल्यप्: प्ररभ्य · तुमुन्: रब्धुम् · णमुल्: रम्भम् · घञ्: रम्भः · क्तिन्: रब्धि · क्वसु: रेभिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — रब्ध
रब्ध
rabdha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रब्ध वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ रब्धा] आरब्ध । आरंभ किया हुआ । शूरू किया हुआ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रब्ध रब्धृ. See below.
रब्ध mfn. See आ-, प्रा-, परि-र्˚ &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (867,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
रब्धम्रब्ध (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: रभ् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: रब्ध (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: रभ् + क्त | रब्ध (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: रभ् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

रब्धम् 📚 ➤ आनन्द करना, प्रसन्न होना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: राभस्ये

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रब्ध 📚आरब्ध । आरंभ किया हुआ । शूरू किया हुआ🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • रब्धम्: रभ् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬