🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:56:16 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

रसित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

रसित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

रसित

अर्थ: शराब या मदिरा

संस्कृत: मेघध्वनिः · पर्याय: स्तनित, गर्जित, मेघनिर्घोष

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रसित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रस् + क्त
  2. रसित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रस् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — रसित (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारसितम्रसितेरसितानि
द्वितीयारसितम्रसितेरसितानि
तृतीयारसितेनरसिताभ्याम्रसितैः
चतुर्थीरसितायरसिताभ्याम्रसितेभ्यः
पञ्चमीरसितात् / रसिताद्रसिताभ्याम्रसितेभ्यः
षष्ठीरसितस्यरसितयोःरसितानाम्
सप्तमीरसितेरसितयोःरसितेषु
सम्बोधनहे रसितहे रसितेहे रसितानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — रस् (भ्वादिगण) · अर्थ: शब्द करना (शब्दे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरसतिरसतःरसन्ति
मध्यमरससिरसथःरसथ
उत्तमरसामिरसावःरसामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रसति · लिट्: ररास · लुट्: रसिता · लृट्: रसिष्यति · लोट्: रसतात् · लङ्: अरसत् · विधिलिङ्: रसेत् · आशीर्लिङ्: रस्यात् · लुङ्: अरसीत् · लृङ्: अरसिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रसन · ण्वुल्: रासकः · तृच्: रसिता · ण्यत्: रास्यः · तव्य: रसितव्यः · अनीयर्: रसनीयः · क्त: रसितः · क्तवतु: रसितवान् · शतृ: रसन् · स्य-शतृ: रसिष्यन् · क्त्वा: रसित्वा · ल्यप्: प्ररस्य · तुमुन्: रसितुम् · णमुल्: रासम् · घञ्: रासः · क्तिन्: रस्ति · क्वसु: रेसिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — रसित
रसित
rasita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बादल की गर्जना (1.3.10) स्तनित · गर्जित
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रसित १ वि॰ [सं॰]
१. ध्वनि करता हुआ । बोलता हुआ । बजता हुआ ।
२. बहता हुआ । रसता हुआ । थोड़ा थोड़ा टपकता हुआ ।
३. रसयुक्त ।
४. जिसके ऊपर मुलम्मा चढ़ा हो ।
रसित २ संज्ञा पुं॰
१. ध्वनि । शब्द । उ॰— लपि नव नील पयो द रसित सुनि रूचिर मोर जोरी जनु नाचति ।— तुलसी (शब्द॰) ।
२. अंगूर की शराब । द्राक्षासव ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. रसित mfn. (for 2. See p. 871, col. 1) sounded, resounding, uttering inarticulate sounds, Kād.; Gīt.
रसित n. a roar, scream, cry, noise, sound, thunder, Kāv.; Rājat.
2. रसित mfn. (for 1. See p. 869, col. 2) tasted, Kāv.
covered or overlaid with gold, gilded, plated, L.
having taste or flavour or sentiment, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (869,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रसित p. p. 1 Tasted. --2 Having flavour or sentiment. --3 Gilded. --4 Sounded, making indistinct sound. --तं 1 Wine or liquor. --2 A cry, roar, thunder, roaring noise, sound or noise in general; हेरंबकंठरसितप्रतिमानमेति Māl. 9. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0907-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रसित न० चु० रस--भावे क्त । १ मेघादिशब्दे २ विहगादिशब्दे च अमरः । कर्त्तरि क्त । ३ शब्दवति कर्मणि--क्त ४ आ- स्वादिते च त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4798,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रसितं, क्ली, (रस शब्दे + भावे क्तः ।) मेघ- निर्घोषः । इत्यमरः ॥ रुतम् । स्वर्णादिस्वचिते, त्रि । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-108-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
रसितरसित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रस् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: रसित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रस् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

रसित 📚 ➤ शराब या मदिरा
संस्कृत: मेघध्वनिः · पर्याय: स्तनित, गर्जित, मेघनिर्घोष

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रसित 📚ध्वनि करता हुआ । बोलता हुआ । बजता हुआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
रसित
बादल की गर्जना (१.३.१०) — स्तनित, गर्जित

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • रसित: रस् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें