🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:02:10 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

रीतः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

रीतः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

रीतः

अर्थ: जाना, शिशुप्राणी के समान पुकारना, पीड़ा करना, दुःख देना, मारना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: गतिरेषणयोः

अंग्रेज़ी: to go, to howl, to kill, to destroy, to hurt

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रीत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: री + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — रीत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारीतःरीतौरीताः
द्वितीयारीतम्रीतौरीतान्
तृतीयारीतेनरीताभ्याम्रीतैः
चतुर्थीरीतायरीताभ्याम्रीतेभ्यः
पञ्चमीरीतात् / रीताद्रीताभ्याम्रीतेभ्यः
षष्ठीरीतस्यरीतयोःरीतानाम्
सप्तमीरीतेरीतयोःरीतेषु
सम्बोधनहे रीतहे रीतौहे रीताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — री (क्र्यादिगण) · अर्थ: जाना, शिशुप्राणी के समान पुकारना, पीड़ा करना, दुःख देना, मारना (गतिरेषणयोः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरिणातिरिणीतःरिणन्ति
मध्यमरिणासिरिणीथःरिणीथ
उत्तमरिणामिरिणीवःरिणीमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रिणाति · लिट्: रिराय · लुट्: रेता · लृट्: रेष्यति · लोट्: रिणातु · लङ्: अरिणात् · विधिलिङ्: रिणीयात् · आशीर्लिङ्: रीयात् · लुङ्: अरैषीत् · लृङ्: अरेष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रयण · ण्वुल्: रायकः · तृच्: रेता · यत्: रेयः · तव्य: रेतव्यः · अनीयर्: रयणीयः · क्त: रीतः · क्तवतु: रीतवान् · शतृ: रिणन् · स्य-शतृ: रेष्यन् · क्त्वा: रीत्वा · ल्यप्: प्ररीय · तुमुन्: रेतुम् · णमुल्: रायम् · क्तिन्: रीति · क्वसु: रिरीवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — रीत
रीत
rīta
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रीत संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ रीति] दे॰ रीति । उ॰— सखीन सो सीखै सोहाग की रीतहि ।— देव (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
रीतःरीत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: री + क्त 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

रीतः 📚 ➤ जाना, शिशुप्राणी के समान पुकारना, पीड़ा करना, दुःख देना, मारना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: गतिरेषणयोः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रीत 📚दे॰ 'रीति'🟠

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • रीतः: री + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें