🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:48:39 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लोभि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लोभि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लोभि

अर्थ: आशा करना, चाहना, लोभ करना

संस्कृत: गार्द्ध्ये

अंग्रेज़ी: to long for, to wish, to be greedy, to desire

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लुभ् धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. लुभ् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  3. लोभिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. लोभिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  5. लोभिन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — लुभ् (दिवादिगण) · अर्थ: आशा करना, चाहना, लोभ करना (गार्द्ध्ये)

लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअलुभत् / अलुभद्अलुभताम्अलुभन्
मध्यमअलुभःअलुभतम्अलुभत
उत्तमअलुभम्अलुभावअलुभाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लुभ्यति · लिट्: लुलोभ · लुट्: लोब्धा · लृट्: लोभिष्यति · लोट्: लुभ्यतात् · लङ्: अलुभ्यत् · विधिलिङ्: लुभ्येत् · आशीर्लिङ्: लुभ्यात् · लुङ्: अलुभत् · लृङ्: अलोभिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लोभन · ण्वुल्: लोभकः · तृच्: लोब्धा · ण्यत्: लोभ्यः · तव्य: लोब्धव्यः · अनीयर्: लोभनीयः · क्त: लुभितः · क्तवतु: लुभितवान् · शतृ: लुभ्यन् · स्य-शतृ: लोभिष्यन् · क्त्वा: लुभित्वा · ल्यप्: प्रलुभ्य · तुमुन्: लोब्धुम् · णमुल्: लोभम् · घञ्: लोभः · क्तिन्: लुब्धि · क्वसु: लुलुभ्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लुभ्
लुभ्
lubh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लुभ् cl. 6. P. लुभति (only Dhātup. xxviii, 22) or cl. 4. P. xxvi, 128 लुभ्यति (pf. लुलुभे, R.; aor. अलुभत्, or अलोभीत् Gr.; fut. लोब्धा, or लोभिता, लोभिष्यति, ib.; inf. लोब्धुम्, MBh.; ind.p. लोभित्वा, लुभित्वा, लुब्ध्वा Gr.), to be perplexed or disturbed, become disordered, go astray, AitBr.; to desire greatly or eagerly, long for, be interested in (dat. or loc.), Mn.; MBh. &c.; to entice, allure, R. : Caus. लोभयति, ˚ते (aor. अलूलुभत्, Br.; Pass. लोभ्यते, MBh.), to confound, bewilder, perplex, derange, ŚBr.; to cause to desire or long for, excite lust, allure, entice, attract, MBh.; Kāv. &c.; to efface, ĀpŚr. (cf. Caus. of √ लुप्) : Desid. of Caus. लुलोभयिषति, see, आ -√ लुभ्: Desid. लुलुभिषति or लुलोभिषति Gr.: Intens. लोलुभ्यते (Gr. also लोलोब्धि), to have a vehement desire for (loc.), Kām.
लुभ् [cf. Lat. lubet, libet, libido; Goth. liufs; Germ. liob, lieb, lieben; Angl.Sax. leóf; Eng. lief, love.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (904,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लुभ् {vI.v} {c6c} P. To bewilder, confound, perplex. {vII.v} {c4c} P. (लुभ्यति, लुब्ध) 1 To covet, long for, desire eagerly (with dat. or loc.); तथापि रामो लुलुभे मृगाय. --2 To allure, entice. --3 To be bewildered or perplexed, go astray. --Caus. (लोभयति-ते) 1 To make greedy, cause to long for, produce or excite desire for; पुप्लुवे बहु लाभयन् Bk. 5. 48. --2 To excite lust. --3 To entire, seduce, allure, attract: लोभ्यमाननयनः श्लथांशुकैर्मेखलागुणपदौर्नितंबिभिः R. 19. 26. --4 To derange, disorder, disturb.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0931-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लोभिलुभ् धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: लुभ् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) | लोभिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लोभि 📚 ➤ आशा करना, चाहना, लोभ करना
संस्कृत: गार्द्ध्ये

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लुभ् 📚cl. 6. P. लुभति (only Dhātup. xxviii, 22) or cl. 4. P. xxvi, 128 लुभ्…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें