॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: एक प्रत्यय जो ‘स्वामित्व’ की भावना को प्रकट करने के लिए ‘संज्ञाशब्दों के साथ लगाया जाता है
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | वत् / वद् | वती | वन्ति |
| द्वितीया | वत् / वद् | वती | वन्ति |
| तृतीया | वता | वद्भ्याम् | वद्भिः |
| चतुर्थी | वते | वद्भ्याम् | वद्भ्यः |
| पञ्चमी | वतः | वद्भ्याम् | वद्भ्यः |
| षष्ठी | वतः | वतोः | वताम् |
| सप्तमी | वति | वतोः | वत्सु |
| सम्बोधन | हे वत् / हे वद् | हे वती | हे वन्ति |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: चीरना, फाड़ना, टुकड़े करना
संस्कृत: विदारणे
अंग्रेज़ी: to break, to cut, to slice, to do pieces
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | दलतात् / दलताद् / दलतु / दालयतात् / दालयताद् / दालयतु | दलताम् / दालयताम् | दलन्तु / दालयन्तु |
| मध्यम | दल / दलतात् / दलताद् / दालय / दालयतात् / दालयताद् | दलतम् / दालयतम् | दलत / दालयत |
| उत्तम | दलानि / दालयानि | दलाव / दालयाव | दलाम / दालयाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दलति · लट् (आत्मने.): दालयते · लिट्: ददाल · लिट् (आत्मने.): दालयाञ्चक्रे · लुट्: दलिता · लुट् (आत्मने.): दालयिता · लृट्: दलिष्यति · लृट् (आत्मने.): दालयिष्यते · लोट्: दलतात् · लोट् (आत्मने.): दालयताम् · लङ्: अदलत् · लङ् (आत्मने.): अदालयत · विधिलिङ्: दलेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): दालयेत · आशीर्लिङ्: दल्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): दालयिषीष्ट · लुङ्: अदालीत् · लुङ् (आत्मने.): अदीदलत · लृङ्: अदलिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अदालयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दलन · ण्वुल्: दालकः · तृच्: दलिता · यत्: दाल्यः · ण्यत्: दाल्यः · तव्य: दलितव्यः · अनीयर्: दलनीयः · क्त: दलितः · क्तवतु: दलितवान् · शतृ: दलन् · स्य-शतृ: दलिष्यन् · शानच्: दालयमानः · क्त्वा: दलित्वा · ल्यप्: प्रदल्य · तुमुन्: दलितुम् · णमुल्: दालम् · घञ्: दालः · क्तिन्: दल्ति · क्वसु: देलिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| वत् | वत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: वत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | वत् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन |
| दल | दल् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: दल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन | दल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
वत् 📚 ➤ एक प्रत्यय जो ‘स्वामित्व’ की भावना को प्रकट करने के लिए ‘संज्ञाशब्दों के साथ लगाया जाता है
दल 📚 ➤ चीरना, फाड़ना, टुकड़े करना
संस्कृत: विदारणे
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| वत् 📚 | समान । तुल्य । सद्दश । जैसे, पुत्रवत् । मित्रवत् | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| दल् 📚 | (= √ दॄ) cl. 1. ˚लति (pf. ददाल, Bhaṭṭ. xiv; aor. pl. अदालिषुर्, xv) to… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| वद्दल | वत् + दल | जश्त्व | झलां जशोऽन्ते (८.२.३९) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड