🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:45:38 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वन्या

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वन्या

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वन्या

अर्थ: जंगल से संबंध रखने वाला, जंगल में उगने बाला या उत्पन्न, जंगली

संस्कृत: वनसमूहः

व्युत्पत्ति: वन्य + टाप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वन्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. वनि (स्त्री.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन
  3. वनी (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन
  4. वन्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. वन्या (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  6. वनि (स्त्री.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन
  7. वनि (स्त्री.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन
  8. वन्या (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — वन्या (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावन्यावन्येवन्याः
द्वितीयावन्याम्वन्येवन्याः
तृतीयावन्ययावन्याभ्याम्वन्याभिः
चतुर्थीवन्यायैवन्याभ्याम्वन्याभ्यः
पञ्चमीवन्यायाःवन्याभ्याम्वन्याभ्यः
षष्ठीवन्यायाःवन्ययोःवन्यानाम्
सप्तमीवन्यायाम्वन्ययोःवन्यासु
सम्बोधनहे वन्येहे वन्येहे वन्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वन्या
वन्या
vanyā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
वनों का समूह (2.4.4)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वन्या संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. मुदगपर्णी ।
२. गोपाल ककड़ी ।
३. गुंजा ।
४. भद्रमुस्ता ।
५. अश्वगंध । असगंध ।
६. सघन जंगल । वनसमूह । ७ बाढ़ । जलप्लावन ।
९. अप्रकेत जलराशि ।
१०. लता । उ॰—परंतु मेरा तो निज का कोई स्वार्थ नहीं, हृदय के एक एक कोने को छान डाला—कहीं भी कामना की वन्या—नहीं । स्कंद॰, पृ॰ ९३ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वन्या (आ), f. a multitude of groves, large forest, L.
abundance of water, a flood, deluge, Kṛṣis.
N. of various plants (Physalis Flexuosa; Abrus Precatorius; a kind of Curcuma; a kind of gourd or cucumber; a kind of Cyperus; dill), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (919,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वन्या 1 A large forest, a number of thickets. --2 A mass of water, flood, deluge.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0944-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वन्या, स्त्री, (वनानामरण्यानां जलानां वा संहतिः । वन् + “पाशादिभ्यो यः ।” ४ । २ । ४९ । इति यः ।) वनसमूहः । इत्यमरः । २ । ४ । ४ ॥ जलसंहतिः । इति मेदिनी । ये, ५४ ॥ मुद्गपर्णी । (तत्पर्य्यायो यथा, रत्नमालायाम् । “मुद्गपर्णी क्षुद्रसहा कामुद्गा सिंहपर्णिका । वन्या मार्ज्जारगन्धेति सूर्पपर्ण्यावुभे च ते ॥”) गोपालकर्कटी । गुञ्जा । मिश्रेया । भद्रमुस्ता । गन्धपत्रा । इति राजनिर्घण्टः ॥ (अश्वगन्धा । तत्पर्य्यायो यथा, -- “हयगन्धाश्वगन्धाख्या वाजिगन्धाश्वगन्धकः । वन्या तुरगगन्धा च कम्बुकाश्वावरोहकः ॥” [] बल्या क्वचित् दृश्यते । इति वैद्यकरत्नमाला- याम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-266-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वन्यावन्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: वनि (स्त्री.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन | वनी (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वन्या 📚 ➤ जंगल से संबंध रखने वाला, जंगल में उगने बाला या उत्पन्न, जंगली
संस्कृत: वनसमूहः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वन्या 📚मुदगपर्णी🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
वन्या

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें