🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:37:07 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वपति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वपति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वपति

अर्थ: बीज बोना, बोना, अन्नादि काटना, केश काटना

संस्कृत: बीजसन्ताने गर्भाधाने छेदने बीजतन्तुसन्ताने मुण्डबीजोप्त्योः वपने घर्षणे तन्तुनिर्माणे च

अंग्रेज़ी: to sow,to plant,to chop

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वप् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. वपता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: वप + तल् (भाववाचक)
  3. वपत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वप् + शतृ
  4. वपत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वप् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — वप् (भ्वादिगण) · अर्थ: बीज बोना, बोना, अन्नादि काटना, केश काटना (बीजसन्ताने गर्भाधाने छेदने बीजतन्तुसन्ताने मुण्डबीजोप्त्योः वपने घर्षणे तन्तुनिर्माणे च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमवपतिवपतःवपन्ति
मध्यमवपसिवपथःवपथ
उत्तमवपामिवपावःवपामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वपति · लट् (आत्मने.): वपते · लिट्: उवाप · लिट् (आत्मने.): ऊपे · लुट्: वप्ता · लुट् (आत्मने.): वप्ता · लृट्: वप्स्यति · लृट् (आत्मने.): वप्स्यते · लोट्: वपतात् · लोट् (आत्मने.): वपताम् · लङ्: अवपत् · लङ् (आत्मने.): अवपत · विधिलिङ्: वपेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): वपेत · आशीर्लिङ्: उप्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वप्सीष्ट · लुङ्: अवाप्सीत् · लुङ् (आत्मने.): अवप्त · लृङ्: अवप्स्यत् · लृङ् (आत्मने.): अवप्स्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वपन · ण्वुल्: वापकः · तृच्: वप्ता · ण्यत्: वाप्यः · तव्य: वप्तव्यः · अनीयर्: वपनीयः · क्त: उप्तः · क्तवतु: उप्तवान् · शतृ: वपन् · स्य-शतृ: वप्स्यन् · शानच्: वपमानः · क्त्वा: उप्त्वा · ल्यप्: प्रोप्य · तुमुन्: वप्तुम् · णमुल्: वापम् · घञ्: वापः · क्तिन्: उप्ति · क्वसु: ऊपिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वपतिवप् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: वपता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: वप + तल् (भाववाचक) | वपत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वप् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वपति ➤ बीज बोना, बोना, अन्नादि काटना, केश काटना
संस्कृत: बीजसन्ताने गर्भाधाने छेदने बीजतन्तुसन्ताने मुण्डबीजोप्त्योः वपने घर्षणे तन्तुनिर्माणे च

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें