🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:39:03 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वर्जति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वर्जति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वर्जति

अर्थ: छोड़ना, वर्जित करना

संस्कृत: वर्जने

अंग्रेज़ी: to leave, to abandon

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वृज् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. वर्जता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: वर्ज + तल् (भाववाचक)
  3. वर्जत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वृज् + शतृ
  4. वर्जत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वृज् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — वृज् (चुरादिगण) · अर्थ: छोड़ना, वर्जित करना (वर्जने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमवर्जति / वर्जयतिवर्जतः / वर्जयतःवर्जन्ति / वर्जयन्ति
मध्यमवर्जयसि / वर्जसिवर्जथः / वर्जयथःवर्जथ / वर्जयथ
उत्तमवर्जयामि / वर्जामिवर्जयावः / वर्जावःवर्जयामः / वर्जामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वर्जति · लट् (आत्मने.): वर्जयते · लिट्: वर्जयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): वर्जयाञ्चक्रे · लुट्: वर्जयिता · लुट् (आत्मने.): वर्जयिता · लृट्: वर्जयिष्यति · लृट् (आत्मने.): वर्जयिष्यते · लोट्: वर्जतात् · लोट् (आत्मने.): वर्जयताम् · लङ्: अवर्जत् · लङ् (आत्मने.): अवर्जयत · विधिलिङ्: वर्जयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): वर्जयेत · आशीर्लिङ्: वर्ज्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वर्जयिषीष्ट · लुङ्: अवर्जीत् · लुङ् (आत्मने.): अववर्जत · लृङ्: अवर्जयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अवर्जयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वर्जन · ण्वुल्: वर्जकः · तृच्: वर्जिता · यत्: वर्ज्यः · तव्य: वर्जितव्यः · अनीयर्: वर्जनीयः · क्त: वृक्तः · क्तवतु: वृक्तवान् · शतृ: वर्जन् · स्य-शतृ: वर्जिष्यन् · शानच्: वर्जयमानः · क्त्वा: वर्जित्वा · ल्यप्: प्रवृज्य · तुमुन्: वर्जितुम् · णमुल्: वर्जम् · घञ्: वर्गः · क्तिन्: वृक्ति · क्वसु: ववृज्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वर्जतिवृज् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: वर्जता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: वर्ज + तल् (भाववाचक) | वर्जत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वृज् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वर्जति ➤ छोड़ना, वर्जित करना
संस्कृत: वर्जने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें