🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:47:03 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वर्ण

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वर्ण

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वर्ण

अर्थ: रंग, रोगन

संस्कृत: ब्राह्मणादिवर्णचतुष्टयवाचकः, गजपृष्टवर्ती चित्रकम्बलः, शुक्लादयः, स्तुतिः, अक्षरम् · पर्याय: प्रवेणि, आस्तरण, परिस्तोम, कुथ

व्युत्पत्ति: वर्ण् + घञ् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वर्ण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. वर्ण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — वर्ण (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्णःवर्णौवर्णाः
द्वितीयावर्णम्वर्णौवर्णान्
तृतीयावर्णेनवर्णाभ्याम्वर्णैः
चतुर्थीवर्णायवर्णाभ्याम्वर्णेभ्यः
पञ्चमीवर्णात् / वर्णाद्वर्णाभ्याम्वर्णेभ्यः
षष्ठीवर्णस्यवर्णयोःवर्णानाम्
सप्तमीवर्णेवर्णयोःवर्णेषु
सम्बोधनहे वर्णहे वर्णौहे वर्णाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वर्ण
वर्ण
varṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
ब्राह्मण आदि 'वर्ण' कहलाते हैं (2.7.1)
हाथी की पीठ का रंग-बिरंगा झूल (2.8.42) प्रवेणी · आस्तरण · परिस्तोम · कुथ
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वर्ण पु † १ संज्ञा पुं॰ [देश॰] धनुष । उ॰—वण छेद सुजेह, कबाण वणी । फब ईस धकै फिर सेस फणी ।—रा॰ रू॰, पृ॰३४ ।
वर्ण २ संज्ञा पुं॰ [सं॰] शव्द । ध़्वनि । शोर [को॰] ।
वर्ण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पदार्थों के लाल, पीले आदि भेदों का नाम । रंग । विशेष दे॰ रंग ।
२. जनसमुदाय के चार विभाग ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शूद्र जो प्राचीन आर्यों ने किए थे । जाति । विशेष—इस शब्द का प्राचीन प्रयोग ऋग्वेद में है । वहाँ यह जनता के दो वर्गों आर्यों और दस्युओं को सूचित करने के लिये हुआ है । यह विभाग पहले रंग के आधार पर था; क्योंकि आर्यं गोरे थे और दस्यु या अनार्य काले । पर पीछे यह विभाग व्यवसाय के आधार पर हुआ और चार वर्ण माने गए । पुरुष- सूक्त में चारों वर्णों की उत्पत्ति का आलंकारिक रूप से इस प्रकार वर्णन है कि ब्राह्मण ईश्वर के मुख से, क्षत्रिय बाहु से, वैश्य जंघे से और शूद्र पैर से उत्पन्न हुए । इस व्यवस्था के अनुसार 'वर्ण' शब्द की व्युत्पत्ति 'वृ' धातु से बताई जाती है, जिसका अर्थ है 'चुनना' । अतः 'वर्ण' शब्द का अर्थ हुआ व्यव- साय । स्मृतियों में भिन्न भिन्न वर्णों के धर्म निरूपित हैं । जैसे, ब्राह्मण का धर्म—अध्ययन, अध्यापन, यजन, याजन, दान और प्रतिग्रह; क्षत्रिय का धर्म—प्रजारक्षा, दान, यज्ञानुष्ठान और अध्ययन; वैश्य का धर्म—पशुपालन, कृषि, दान, यज्ञ और अध्ययन; शूद्र का धर्म—तीनों वर्णों की सेवा । व्यवसायभेद और सब देशों में भी चला आ रहा है, पर भारतीय आयों की लोकव्यवस्था में वह व्यवसायों के विचार से जातिगत या जन्मना माना गया है । इसी 'वर्ण' और 'आश्रम' की व्यवस्था को भारतीय आर्य अपना विशेष लक्षण मानते थे और अपने धर्म को 'वर्णाश्रम धर्म कहते थे' ।
३. भेद । प्रकार । किस्म ।
४. आकारादि शब्दों के चिह्न या संकेत अक्षर ।
५. गुण ।
६. यश । कीर्ति ।
७. स्तुति । बड़ाई ।
८. स्वर्ण । सोना ।
९. मृदंग का एक ताल जो चार प्रकार का होता है—पाट,विधि पाट, कूट पाट और खंड पाट ।
१०. रूप ।
११. अंगराग । विलेपन ।
१२. कुंकुम । केसर ।
१३. चित्र । तसवीर ।
१४. रग । रोगन (को॰) ।
१५. रंग ढंग । आकृति । बाह्म रूप (को॰) ।
१६. पोशाक । वेशभूषा (को॰) ।
१७. एक प्रकार का ढीला ढाला अँगरखा । लबादा (को॰) ।
१८. ढक्कन । आवरण (को॰) ।
१९. हाथी की झूल (को॰) ।
२०. उपवास । व्रत (को॰) ।
२१. अज्ञात राशि (को॰) ।
२२. एक की संख्या (को॰) ।
२३. एक माप (को॰) ।
२४. एक गंध- द्रव्य (को॰) ।
वर्ण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. एक नदी का नाम । बन्नू । आदित्या ।
२. बन्नू नामक देश ।
३. सूर्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वर्ण m. (or n. g. अर्धर्चादि, prob. fr. √ 1. वृ; ifc. f(आ). ) a covering, cloak, mantle, L.
a cover, lid, Yājñ. iii, 99
outward appearance, exterior, form, figure, shape, colour, RV. &c. &c.
colour of the face, (esp.) good colour or complexion, lustre, beauty, Mn.; MBh. &c.
colour, tint, dye, pigment (for painting or writing), MBh.; Kāv. &c.
colour = race, species, kind, sort, character, nature, quality, property (applied to persons and things), RV. &c. &c.
class of men, tribe, order, caste (prob. from contrast of colour between the dark aboriginal tribes and their fair conquerors; in RV. esp. applied to the Āryas and the Dāsas; but more properly applicable to the four principal classes described in Manu's code, viz. Brāhmans, Kṣatriyas, Vaiśyas, and Śūdras; the more modern word for ‘caste’ being jāti; cf. IW. 210 n. 1), ib.
a letter, sound, vowel, syllable, word, Br.; Prāt. &c.
a musical sound or note (also applied to the voice of animals), MBh.; R.; Pañcat.
the order or arrangement of a song or poem, W.
praise, commendation, renown, glory, Mṛcch.; Kum.; Rājat.
(in alg.) an unknown magnitude or quantity
(in arithm.) the figure, ‘one’
(accord. to some) a co-efficient
a kind of measure, L. (cf. -ताल)
gold, L.
a religious observance, L.
one who wards off, expeller, Sāy. on RV. i, 104, 2
वर्ण n. saffron, L.
वर्ण [Cf., accord. to some, Slav. vranǔ, ‘black’, ‘a crow’; Lith. várnas, ‘a crow’.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (924,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वर्णः [वर्ण्-अच्] 1 A colour, hue; अंतःशुद्धस्त्वमपि भविता वर्णमात्रेण कृष्णः Me. 49. --2 A paint, dye, paintcolour; see वर्ण् (1). --3 Colour, complexion, beauty; त्वय्यादातुं जलमवनते शार्ङ्गिणो वर्णचौरे Me. 46; R. 8. 42. --4 A class of men, tribe, caste (especially applied to the four principal castes, ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, and शूद्र); वर्णानामानुपूर्व्येण Vārt; न कश्चिद्वर्णानामपथमपकृष्टोऽपि भजते Ś. 5. 10; R. 5. 19. --5 A class, race, tribe, kind, species; as in सवर्णं अक्षरं. --6 (a) A letter, character, sound; न मे वर्णविचारक्षमा दृष्टिः V. 5. (b) A word, syllable; S. D. 9. --7 Fame, glory, celebrity, renown; राजा प्रजारंजनलब्धवर्णः R. 6. 21. --8 A good quality, merit, virtue. --9 Praise. --10 Dress, decoration. --11 Outward appearance. form, figure. --12 A cloak, mantle. --13 A covering, lid. --14 The order or arrangement of a subject in a [] song (गीतक्रम); उपात्तवर्णे चरिते पिनाकिनः Ku. 5. 56 ‘celebrated in song, made the subject of a song.’ --15 The housings of an elephant. --16 A quality, property. --17 A religious observance. --18 An unknown quantity. --19 The number ‘one.’ --20 Application of perfumed unguents to the body. --21 Gold. --22 A musical mode. --र्णं 1 Saffron. --2 A coloured unguent or perfume. --Comp. --अंका a pen. --अधिपः a planet presiding over a caste or class. --अपसदः an outcast. --अपेत a. devoid of any caste, outcast, degraded. --अर्हः a kind of bean. --आगमः the addition of a letter; भवेद्वर्णागमाद्धंसः Sk. --आत्मन् m. a word. --आश्रमाः the (four) castes and stages of life; R. 5. 19. --उदकं coloured water; R. 16. 70. --कूपिका an ink-stand. --क्रमः {1} the order of castes or colours. {2} alphabetical order or arrangement. --गत a. {1} coloured. {2} algebraical. --चारकः a painter. --ज्येष्ठः a Brāhmaṇa. --तूलिः, --तूलिका, --तूली f. a pencil, paint-brush. --द a. colouring. --(दं) a kind of fragrant yellow wood. --दात्री turmeric. --दूतः a letter. --दूषक a. violating the distinctions of castes. --धर्मः the peculiar duties of a caste. --पातः the omission of a letter. --पात्रं a paint-box. --पुष्पं the flower of the globe-amaranth. --पुष्पकः the globe-amaranth. --प्रकर्षः excellence of colour. --प्रसादनं aloe-wood. --मातृ f. a pen, pencil. --मातृका N. of Sarasvatī. --माला, --राशिः the alphabet. --रे (ले) खा chalk. --वर्तिः, --वर्तिका f. a paint-brush, pencil. --वादिन् m. a panegyrist. --विपर्ययः the substitution or change of letters; (भवेत्) सिंहो वर्णविपर्ययात् Sk. --विलासिनी turmeric. --विलोडकः {1} a house-breaker. {2} a plagiarist (lit. word-stealer). --वृत्तं a metre regulated by the number of syllables it contains (opp. मात्रावृत्त). --व्यवस्थितिः f. the institution of caste. --शिक्षा instruction in letters. --श्रेष्ठः a Brāhmaṇa. --संयोगः marriage between persons of the same caste. --संसर्गः confusion of castes. [] --संकरः {1} confusion of castes through intermarriage. {2} mixture or blending of colours; चित्रेषु वर्णसंकरः K. (where both senses are intended); Śi. 14. 37. --संघातः, --समाम्नायः the alphabet. --स्थानं an organ of utterance. --हीन a. outcast.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0948-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वर्ण्ण स्तुतौ विस्तारे शुक्लादिवर्णकरणे उद्योगे दीपने च अदु० चु० उभ० सक० सेट । वर्णयति ते अववर्णत् त ।
वर्ण्ण वर्णने चु० उभ० सक० सेट् । वर्णयति ते अववर्णत् त ।
वर्ण न० वर्ण--अच् । १ कुङ्कुम न० २ स्वर्णे ३ व्रते ४ शुक्लादिरूपे ५ अकाराद्यक्षरे ६ भेदे ७ गीतक्रमे ८ चित्रे ९ तालभेदे १० अङ्गरागे पु० हेमच० । ११ गजचित्रकम्बले पु० अमरः १२ यशसि १३ गुणे १४ स्तुतौ पु० मेदि० । भेद रूपे अक्षरे पु० न० मेदि० । १५ ब्राह्मणादिजातौ पु० अमरः । “चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टम्” गीता । तत्र विप्रादिवर्णानां सृष्टिः तद्धर्माश्च मनुना उक्ता यथा “लोकानान्तु विवृद्ध्यर्थं सुखबाहूरूपादतः । ब्राह्मणं क्षत्त्रियं वैश्यं शूद्रञ्च निरवर्त्तयत्” । “मुस्ववाहूरूपज्जानां पृथक् कर्माण्यकल्पयत् । अध्यापनमध्ययनं यजनं [] याजनस्तथा” “ब्राह्मणोऽमा मुखमासीद्बाहूराजन्यः कृतः । ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत” यजु० ३१ ११ तेषां ब्राह्मणस्य श्रैष्ठ्ये कारणं मनुनोक्तं यथा “ऊर्ध्यनाभेर्मेध्यतरः पुरुषः परिकीर्त्तितः । तस्मान्मेध्यतमं त्वस्य मुखमुक्तं स्वयम्भुवा । उत्तमा- ङ्गोद्भवात् ज्यैष्ट्याद् ब्रह्मणश्चैव धारणात् । सर्वस्यै- वास्य सर्गस्य धर्मतो ब्राह्मणः प्रभुः” वर्णधर्माश्च जाति- धर्मशब्दे ३१०५ पृ० दृश्याः । तत्र अक्षररूपवर्णोत्पत्तिक्रमः तत्भेदाश्च शब्दार्थरत्ने- ऽस्माभिरुक्ता यथा “अथ वर्णोत्पत्तिप्रकारस्तावदभिधीयते । चेतनेन ज्ञाता- र्थविवक्षया तद्बोधकशब्दनिष्पादनाय प्रेरितमन्तःकरणं मूलाधारस्थितमनलं चालयति तच्चालितश्चानलः तत्- स्थलस्थानिलचालनाय प्रभवति तच्चालितेन चानिलेन तत्रैव सूक्ष्मरूपेणोत्पादितः शब्दः परा वागित्यभि- चीयते । ततोनाभिदेशपर्य्यन्तं चलितेन तेन तद्देश संयोगादुत्पादितः शब्दः पश्यन्तीति व्यवह्रियते एत- द्वयस्य सृक्ष्मसूक्ष्मतरतया ईश्वरयोगिमात्रगम्यता नास्म- दोयश्रुतिगीचरता । ततस्तेनैव हृदयदेशं परिसरता हृदयसंयोगेन निष्पादितः शब्दो मध्येत्युच्यते सा च स्वकर्णपिधानेन ध्वन्यात्मकतया सूक्ष्मरूपेण कदाचिद- स्याकभवि समधिगम्या । तती मुखपर्य्यन्तमागच्छता तेन कण्ठदेशं प्राप्य आहत्य मूर्द्धानं तत्प्रतिघातेन परा- वृत्य च मुखविवरे कण्ठादिषु तत्तदष्टस्थानेषु स्वाभिघाते- नोत्पादितः शब्दो वैस्वरीत्युच्यते । तदुक्तं शिक्षायाम् “आत्मा बुद्ध्या समेत्यार्थान् मनो युङ्क्ते विवक्षया । मनः कायाग्निमाहन्ति स प्रेरयति मारुतम् । सोदीर्णो मूर्घ्न्यमिहतो वक्त्रमापद्य मारुतः । वर्णान् जनयते तेषां विभागः पञ्चधा मतः । स्वरतः कालतः स्थानात् प्रयत्नानुप्रदानतः” इति । संस्काररूपेण स्वगता- नर्थान् बुद्ध्या बुद्धिवृत्त्या समेत्य विवयीकृत्येर्थः । तथा । “प्राणापानान्तरे देवी वाग्वै नित्यं हि तिष्ठति । स्थानेषु विकृते वायौ कृतवर्णपरिग्रहा । वैखरी वाक् प्रयोक्तॄणां प्राणवृत्तिनिवन्धिनी । केवलं बुद्धुव्रपादा- ना क्रमरूपानुपातिनी । प्राणवृत्तिमनुक्रम्य मध्यमा वाक् प्रवर्त्तते । अविभागा तु पश्यन्ती सर्वतः संहृत- क्रमा । स्वरूपज्योतिरेवातः परा वागनपायिनीति” भारतेऽप्युक्तम् । अत्र प्राणापानान्तरे इत्यधिकरणनिदे- [] शादाकाशस्थायिता नित्यमित्यभिधानात् यावत्प्रलय- पर्य्यन्तस्थायिता प्राणापानादेरपि तथैव नित्यत्वाभ्युप- गमात् । न तु क्षणिकता मध्ये उत्पत्तिविनाशकल्पने गोरवात् शब्दार्थयोर्नित्यसम्बन्धस्वीकारादनित्येन शब्देन नित्यार्थमम्बन्धस्वीकारेऽयुक्तत्वापत्तेश्च । नित्यत्वेऽपि तेषां व्यञ्जकसद्भावाभावाभ्यां प्रत्ययापत्ययावित्यन्यत्र विस्तरः । स्थानेषु कण्ठताल्वाद्यष्टस्थानेषु वायौ मूलाधारस्थे
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वर्ण" आता है (18)
अर्ण वर्ण । अक्षर । जैसे, पंचाण=पंचाक्षरश्येत श्वेत । सफेद । शुक्ल । (वर्ण)उपमेय उपमा के योग्य । जिसकी उपमा दी जाय । वर्ण । वर्णनीयअखर पु संज्ञा पुं॰ अक्षर । वर्ण । हरफकौम वर्ण । जाति । नस्ललेटर वर्ण । अक्षरहरूफ हरफ का बहुवचन । अक्षर । वर्ण । हरफअक्खर पु संज्ञा पुं॰ अक्षर । हरफ । वर्णअख्खर अक्षर । हरफ । वर्णअच्छर पु † संज्ञा पुं॰ अक्षर । वर्ण । हरफकोटि धनुष का सिरा । कमान का गोशासाध्य सम । (९) प्राप्ति सम । (१०) अप्राप्ति सम । (११) प्रसंग सम । (१२) प्रति…शोचि लौ । लपटअक्षरन्यास लेख । लिखावटअगर एक पेड़ जिसकी लकड़ी सुगंधित होती है । ऊदहरफ मनुष्य के मुँह से निकलनेवाली ध्वनियों के संकेत जिनका व्यवहार लिखने में…देखना किसी वस्तु के अस्तित्व या उसके रूप, रंग आदि का ज्ञान नेत्रों द्वारा प्…हुयनच्वांग के समय में इस देश के अंतर्गत सिंधु नद से लेकर जलालाबाद तक और स्वात से …

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वर्णवर्ण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: वर्ण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वर्ण 📚 ➤ रंग, रोगन
संस्कृत: ब्राह्मणादिवर्णचतुष्टयवाचकः, गजपृष्टवर्ती चित्रकम्बलः, शुक्लादयः, स्तुतिः, अक्षरम् · पर्याय: प्रवेणि, आस्तरण, परिस्तोम, कुथ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वर्ण 📚पु † ^१ संज्ञा पुं॰ धनुष🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
वर्ण
हाथी की पीठ का रंग-बिरंगा झूल (२.८.४२) — प्रवेणी, आस्तरण, परिस्तोम, कुथ

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • वर्ण: वर्ण् + घञ् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें