🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:18:07 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वलीः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वलीः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वलीः

अर्थ: छप्पर की छत की बंडेरी

व्युत्पत्ति: वल् + ङीष्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वली (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. वली (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. वली (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. वलि (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — वली (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावलीःवलियौवलियः
द्वितीयावलियम्वलियौवलियः
तृतीयावलियावलीभ्याम्वलीभिः
चतुर्थीवलियेवलीभ्याम्वलीभ्यः
पञ्चमीवलियःवलीभ्याम्वलीभ्यः
षष्ठीवलियःवलियोःवलियाम्
सप्तमीवलियिवलियोःवलीषु
सम्बोधनहे वलीःहे वलियौहे वलियः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वली
वली
valī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
'वली') (3.3.203)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वली १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. झुर्री । शिकन ।
२. अवली । श्रेणी ।
३. रेखा । लकीर ।
४. चंदन आदि से बनाई हुई लकीर ।
५. पेट के दोनों ओर पेटी के सुकड़ने से पड़ी हुई लकीर । जैसे,— त्रिवली । उ॰—यह रोग गुदा की तीन वली के भीतर होय है ।—माधव॰, पृ॰ ५३ ।
वली २ संज्ञा पुं॰ [अ॰]
१. मालिक । स्वामी । उ॰—बेबहा मेरे सिर पर सदा वली अल्लाह मदद वेबहा की, दोहाई दरिया साहब की, दीहाई ।—संत॰ दरिया, पृ॰ ३५ ।
२. शासक । हाकिम । अधिपति । यौ॰—वलीअहद ।
३. साधु । फकीर । उ॰—करम उनका मदद जब तें न होवे । वला हरगिज विलायत कूँन पावे ।—दक्खिनी॰, पृ॰ ११४ । यौ॰—वली खंगर=साधू होने का झूठा दावा रखनेवाला । धर्म- घ्वजी साधु ।
४. [स्त्री॰ वलीया] उत्तराधिकारी । वारिस (को॰) ।
५. मित्र । दास्त । सहायक (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वली f. = वलि, a fold, wrinkle, MBh.; Kāv. &c.
a wave, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (928,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वलिः --ली f. (Also written बलिः-ली) 1 A fold or wrinkle (on the skin); वलिभिर्मुखमाक्रांतम्. --2 A fold of skin on the upper part of the belly (especially of females, regarded as a mark of beauty); मध्येन सा वेदिविलग्नमध्या वलित्रयं चारु बभार बाला Ku. 1. 39. --3 The ridge of a thatched roof. --4 A line made on the body with fragrant unguents. --Comp. --भृत् a. curled, having curls (as hair); कुसुमोत्खचितान् वलीभृतश्चलयन् भृंगरुचस्तवालकान् R. 8. 53. --मुखः, --वदनः a monkey; Māl. 9. 31.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0951-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ब(व)ली, [न्] पुं, (बलमस्यास्तीति । बल + “बला- दिभ्यो मतुबन्यतरस्याम् ।” ५ । २ । १३६ । इति पक्षे इनिः ।) बलरामः । इति शब्दरत्नावली ॥ उष्ट्रः । महिषः । वृषभः । शूकरः । कफः । कुन्दवृक्षः । इति जटाधरः ॥ माषः । (स्वनाम- ख्यातो वत्सप्रीपुत्त्रः । यथा, मार्कण्डेये । ११८ । २ । “बली बलाकश्चण्डश्च प्रचण्डश्च सुविक्रमः ॥”) बलयुक्ते, त्रि । तत्पर्य्यायः । अंशलः २ निर्द्दिग्धः ३ मांसलः ४ उपचितः ५ । इति हेमचन्द्रः । ३ । ११२ ॥ (यथा, मार्कण्डेये । ३४ । ८९ । “सार्द्धं न बलिभिः कुर्य्यान्न च न्यूनैर्न निन्दितैः ॥”)
ब(व)ली, स्त्री, (बलि + पक्षे ङीष् ।) बलिः । जरया श्लथचर्म्म । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ (यथा, -- “कुष्ठं सुचूर्णितं कृत्वा घृतमाक्षिकसंयुतम् । भक्षणात् स्वप्नवेलायां बलीपलितनाशनम् ॥” इति वैद्यकभैषज्यधन्वन्तरौ रसायनाधिकारे ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-409-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वली" आता है (6)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वलीःवली (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: वली (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | वली (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वलीः 📚 ➤ छप्पर की छत की बंडेरी

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वली 📚झुर्री । शिकन🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
वली

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें