🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:08:17 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वली
valī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
'वली') (3.3.203)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वली १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. झुर्री । शिकन ।
२. अवली । श्रेणी ।
३. रेखा । लकीर ।
४. चंदन आदि से बनाई हुई लकीर ।
५. पेट के दोनों ओर पेटी के सुकड़ने से पड़ी हुई लकीर । जैसे,— त्रिवली । उ॰—यह रोग गुदा की तीन वली के भीतर होय है ।—माधव॰, पृ॰ ५३ ।
वली २ संज्ञा पुं॰ [अ॰]
१. मालिक । स्वामी । उ॰—बेबहा मेरे सिर पर सदा वली अल्लाह मदद वेबहा की, दोहाई दरिया साहब की, दीहाई ।—संत॰ दरिया, पृ॰ ३५ ।
२. शासक । हाकिम । अधिपति । यौ॰—वलीअहद ।
३. साधु । फकीर । उ॰—करम उनका मदद जब तें न होवे । वला हरगिज विलायत कूँन पावे ।—दक्खिनी॰, पृ॰ ११४ । यौ॰—वली खंगर=साधू होने का झूठा दावा रखनेवाला । धर्म- घ्वजी साधु ।
४. [स्त्री॰ वलीया] उत्तराधिकारी । वारिस (को॰) ।
५. मित्र । दास्त । सहायक (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वली f. = वलि, a fold, wrinkle, MBh.; Kāv. &c.
a wave, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (928,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वलिः --ली f. (Also written बलिः-ली) 1 A fold or wrinkle (on the skin); वलिभिर्मुखमाक्रांतम्. --2 A fold of skin on the upper part of the belly (especially of females, regarded as a mark of beauty); मध्येन सा वेदिविलग्नमध्या वलित्रयं चारु बभार बाला Ku. 1. 39. --3 The ridge of a thatched roof. --4 A line made on the body with fragrant unguents. --Comp. --भृत् a. curled, having curls (as hair); कुसुमोत्खचितान् वलीभृतश्चलयन् भृंगरुचस्तवालकान् R. 8. 53. --मुखः, --वदनः a monkey; Māl. 9. 31.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0951-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ब(व)ली, [न्] पुं, (बलमस्यास्तीति । बल + “बला- दिभ्यो मतुबन्यतरस्याम् ।” ५ । २ । १३६ । इति पक्षे इनिः ।) बलरामः । इति शब्दरत्नावली ॥ उष्ट्रः । महिषः । वृषभः । शूकरः । कफः । कुन्दवृक्षः । इति जटाधरः ॥ माषः । (स्वनाम- ख्यातो वत्सप्रीपुत्त्रः । यथा, मार्कण्डेये । ११८ । २ । “बली बलाकश्चण्डश्च प्रचण्डश्च सुविक्रमः ॥”) बलयुक्ते, त्रि । तत्पर्य्यायः । अंशलः २ निर्द्दिग्धः ३ मांसलः ४ उपचितः ५ । इति हेमचन्द्रः । ३ । ११२ ॥ (यथा, मार्कण्डेये । ३४ । ८९ । “सार्द्धं न बलिभिः कुर्य्यान्न च न्यूनैर्न निन्दितैः ॥”)
ब(व)ली, स्त्री, (बलि + पक्षे ङीष् ।) बलिः । जरया श्लथचर्म्म । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ (यथा, -- “कुष्ठं सुचूर्णितं कृत्वा घृतमाक्षिकसंयुतम् । भक्षणात् स्वप्नवेलायां बलीपलितनाशनम् ॥” इति वैद्यकभैषज्यधन्वन्तरौ रसायनाधिकारे ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-409-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वली" आता है (6)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें