🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:05:44 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वल्कित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वल्कित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वल्कित

अर्थ: बोलना, भाषण करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: परिभाषणे

अंग्रेज़ी: a thorn, L.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वल्कित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वल्क् + क्त
  2. वल्कित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वल्क् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — वल्कित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावल्कितःवल्कितौवल्किताः
द्वितीयावल्कितम्वल्कितौवल्कितान्
तृतीयावल्कितेनवल्किताभ्याम्वल्कितैः
चतुर्थीवल्कितायवल्किताभ्याम्वल्कितेभ्यः
पञ्चमीवल्कितात् / वल्किताद्वल्किताभ्याम्वल्कितेभ्यः
षष्ठीवल्कितस्यवल्कितयोःवल्कितानाम्
सप्तमीवल्कितेवल्कितयोःवल्कितेषु
सम्बोधनहे वल्कितहे वल्कितौहे वल्किताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — वल्क् (चुरादिगण) · अर्थ: बोलना, भाषण करना (परिभाषणे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमवल्कयतिवल्कयतःवल्कयन्ति
मध्यमवल्कयसिवल्कयथःवल्कयथ
उत्तमवल्कयामिवल्कयावःवल्कयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वल्कयति · लट् (आत्मने.): वल्कयते · लिट्: वल्कयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): वल्कयाञ्चक्रे · लुट्: वल्कयिता · लुट् (आत्मने.): वल्कयिता · लृट्: वल्कयिष्यति · लृट् (आत्मने.): वल्कयिष्यते · लोट्: वल्कयतात् · लोट् (आत्मने.): वल्कयताम् · लङ्: अवल्कयत् · लङ् (आत्मने.): अवल्कयत · विधिलिङ्: वल्कयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): वल्कयेत · आशीर्लिङ्: वल्क्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वल्कयिषीष्ट · लुङ्: अववल्कत् · लुङ् (आत्मने.): अववल्कत · लृङ्: अवल्कयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अवल्कयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वल्कन · ण्वुल्: वल्ककः · तृच्: वल्कयिता · यत्: वल्क्यः · तव्य: वल्कयितव्यः · अनीयर्: वल्कनीयः · क्त: वल्कितः · क्तवतु: वल्कितवान् · शतृ: वल्कयन् · स्य-शतृ: वल्कयिष्यन् · शानच्: वल्कयमानः · क्त्वा: वल्कयित्वा · ल्यप्: प्रवल्क्य · तुमुन्: वल्कयितुम् · णमुल्: वल्कम् · क्तिन्: वल्क्ति · क्वसु: वल्कयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वल्कित
वल्कित
valkita
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वल्कितः1 A thorn. [1] Correction submitted by on 20170214. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/336. note: cf AP and MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0951-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वल्कितवल्कित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वल्क् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: वल्कित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वल्क् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वल्कित 📚 ➤ बोलना, भाषण करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: परिभाषणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वल्कित 📚m. a thorn, L🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • वल्कित: वल्क् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬