🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:54:17 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वाड

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वाड

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वाड

अर्थ: (भाववाचक कृदन्त)

संस्कृत: आप्लाव्ये

अंग्रेज़ी: to bathe

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वाड (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वाड् + घञ्
  2. वाड (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वाड् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — वाड (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाडःवाडौवाडाः
द्वितीयावाडम्वाडौवाडान्
तृतीयावाडेनवाडाभ्याम्वाडैः
चतुर्थीवाडायवाडाभ्याम्वाडेभ्यः
पञ्चमीवाडात् / वाडाद्वाडाभ्याम्वाडेभ्यः
षष्ठीवाडस्यवाडयोःवाडानाम्
सप्तमीवाडेवाडयोःवाडेषु
सम्बोधनहे वाडहे वाडौहे वाडाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — वाड् (भ्वादिगण) · अर्थ: (आप्लाव्ये)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमवाडतेवाडेतेवाडन्ते
मध्यमवाडसेवाडेथेवाडध्वे
उत्तमवाडेवाडावहेवाडामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): वाडते · लिट् (आत्मने.): ववाडे · लुट् (आत्मने.): वाडिता · लृट् (आत्मने.): वाडिष्यते · लोट् (आत्मने.): वाडताम् · लङ् (आत्मने.): अवाडत · विधिलिङ् (आत्मने.): वाडेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वाडिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अवाडिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अवाडिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वाडन · ण्वुल्: वाडकः · तृच्: वाडिता · ण्यत्: वाड्यः · तव्य: वाडितव्यः · अनीयर्: वाडनीयः · क्त: वाडितः · क्तवतु: वाडितवान् · शानच्: वाडमानः · क्त्वा: वाडित्वा · ल्यप्: प्रवाड्य · तुमुन्: वाडितुम् · णमुल्: वाडम् · घञ्: वाडः · क्तिन्: वाट्टि · क्वसु: ववाड्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वाड
वाड
vāḍa
🟠 शब्दसागर🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वाड संज्ञा पुं॰ [सं॰] घेरा । बाड़ । वेष्टन [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
बा(वा)ड अ प्लावने सक० स्नाने अक० भ्वा० आ० सेट् । बा(वा)डते अबा(वा)डिष्ट । ऋदित् चङि न ह्रस्वः अवबाडत् त ।
वाड आप्लावे भ्वा० आ० अक० सेट् चङि न ह्रस्वः । वाडते अवाडिष्ट ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4568,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
बा(वा)ड, ऋ ङ आप्लावे । स्नाने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०-आत्म०-अक०-सेट् । आप्लावः उन्मज्जनम् । इति दुर्गादासः ॥) वोपदेवेन अन्तःस्थवकारादौ गृहीतः ॥ (बाडते । ऋदित् चङि न ह्रस्वः । अबबाडयत् ॥)
वाड, ऋ ङ आप्लावे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०-आत्म०-अक०-सेट् ।) ऋ, अववाडत् । [] ङ, वाडते लोकः । आप्लावः स्नानम् । उन्म- ज्जनम् । इत्येके । इति दुर्गादासः ॥
वाडः, पुं, (धातूनामनेकार्थत्वात् वाड वेष्टने + भावे घञ् ।) वेष्टनम् । इति शब्दमाला ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-412-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वाडवाड (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वाड् + घञ् 📚
अन्य सम्भावना: वाड (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वाड् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वाड 📚 ➤ (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: आप्लाव्ये

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वाड 📚घेरा । बाड़ । वेष्टन🟠🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • वाड: वाड् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें