॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: आच्छादित करना, ढकना, घेरना, जाना
संस्कृत: संवरणे सञ्चरणे च
अंग्रेज़ी: to cover, to hide, to go
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लुङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अवलिष्ट | अवलिषाताम् | अवलिषत |
| मध्यम | अवलिष्ठाः | अवलिषाथाम् | अवलिढ्वम् / अवलिध्वम् |
| उत्तम | अवलिषि | अवलिष्वहि | अवलिष्महि |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): वलते · लिट् (आत्मने.): ववले · लुट् (आत्मने.): वलिता · लृट् (आत्मने.): वलिष्यते · लोट् (आत्मने.): वलताम् · लङ् (आत्मने.): अवलत · विधिलिङ् (आत्मने.): वलेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वलिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अवलिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अवलिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वलन · ण्वुल्: वालकः · तृच्: वलिता · ण्यत्: वाल्यः · तव्य: वलितव्यः · अनीयर्: वलनीयः · क्त: वलितः · क्तवतु: वलितवान् · शानच्: वलमानः · क्त्वा: वलित्वा · ल्यप्: प्रवल्य · तुमुन्: वलितुम् · णमुल्: वालम् · घञ्: वालः · क्तिन्: वल्ति · क्वसु: ववल्वान्
अर्थ: शुद्ध करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: शोधने
अंग्रेज़ी: to purify,to cleanse
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | दा | दे | दाः |
| द्वितीया | दाम् | दे | दाः |
| तृतीया | दया | दाभ्याम् | दाभिः |
| चतुर्थी | दायै | दाभ्याम् | दाभ्यः |
| पञ्चमी | दायाः | दाभ्याम् | दाभ्यः |
| षष्ठी | दायाः | दयोः | दानाम् |
| सप्तमी | दायाम् | दयोः | दासु |
| सम्बोधन | हे दे | हे दे | हे दाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | दायति | दायतः | दायन्ति |
| मध्यम | दायसि | दायथः | दायथ |
| उत्तम | दायामि | दायावः | दायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दायति · लिट्: ददौ · लुट्: दाता · लृट्: दास्यति · लोट्: दायतात् · लङ्: अदायत् · विधिलिङ्: दायेत् · आशीर्लिङ्: दायात् · लुङ्: अदासीत् · लृङ्: अदास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दान · ण्वुल्: दायकः · तृच्: दाता · यत्: देयः · तव्य: दातव्यः · अनीयर्: दानीयः · क्त: दातः · क्तवतु: दातवान् · शतृ: दायन् · स्य-शतृ: दास्यन् · क्त्वा: दात्वा · ल्यप्: प्रदाय · तुमुन्: दातुम् · णमुल्: दायम् · घञ्: दायः · क्तिन्: दाति · क्वसु: ददिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| वालि | वल् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: वाली (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन |
| दा | दा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दै + अच् 📚 अन्य सम्भावना: दा (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दै + अच् | दय (नपुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दय् + अच् |
वालि 📚 ➤ आच्छादित करना, ढकना, घेरना, जाना
संस्कृत: संवरणे सञ्चरणे च
दा 📚 ➤ शुद्ध करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: शोधने
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| वल् 📚 | (cf. √ बल्, वल्ल्, and वृ) cl. 1. Ā. (Dhātup. xiv, 20) वलते (oftener P… | 🔵🟣 |
| दा 📚 | सितार का एक बोल । जैसे,—दा दिर दा ड़ा इत्यादि | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड