🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:12:14 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वाहीक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वाहीक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वाहीक

अर्थ: पंजाबी

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वाहीक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — वाहीक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाहीकःवाहीकौवाहीकाः
द्वितीयावाहीकम्वाहीकौवाहीकान्
तृतीयावाहीकेनवाहीकाभ्याम्वाहीकैः
चतुर्थीवाहीकायवाहीकाभ्याम्वाहीकेभ्यः
पञ्चमीवाहीकात् / वाहीकाद्वाहीकाभ्याम्वाहीकेभ्यः
षष्ठीवाहीकस्यवाहीकयोःवाहीकानाम्
सप्तमीवाहीकेवाहीकयोःवाहीकेषु
सम्बोधनहे वाहीकहे वाहीकौहे वाहीकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वाहीक
वाहीक
vāhīka
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वाहीक See बाहीक.
वाह्लीक, वाहीक A general name for the tribes inhabiting the Punjab. Their country is the modern Bactria or Balkh. In the Bhārata they are said to have inhabited the country watered by the Indus and the five rivers of the Punjab outside ‘holy’ India. The country was noted for its breed of horses and asa-fœtida.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0964-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वाहीक पु० वह--ईक । १ जर्त्तिके जातिभेदे (जाट) । २ देशभेदे च हेमच० । “वाहीकदेश मद्रांश्च कुत्सयन् वाक्यमव्रवीत् । प- ञ्चानां सिन्धुषष्टानां नदोनां येऽन्तराश्रिताः । तान् धर्मवाह्यानशुचीन् वाहीकान् परिवर्जयेत् । शाकलं नाम नगरमापगा नाम निम्रगा । जर्त्तिका नाम वा- हीकास्तेषां वृत्तं सुनिन्दितम्” भा० कर्ण० २०० अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4889,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वाहीकः, पुं, देशभेदः । तत्पर्य्यायः । अष्टक्वः २ । इति हेमचन्द्रः ॥ जर्त्तिकजातिः । जाट् इति भाषा ॥ यथा, -- “तत्र वृद्धः पुरावृत्ताः कथाः कश्चिद्द्विजोत्तमः । वाहीकदेशं मद्रांश्च कुत्सयन् वाक्यमब्रवीत् ॥ पञ्चानां सिन्धुषष्ठानां नदीनां येऽन्तराश्रिताः । तान् धर्म्मवाह्यानशुचीन् वाहीकान् परि- वर्ज्जयेत् ॥ शाकलं नाम नगरमापगानामनिम्नगा । जर्त्तिका नाम वाहीकास्तेषां वृत्तं सुनिन्दि- तम् ॥” इति महाभारते कर्णपर्व्वणि २०० अध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-368-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वाहीकवाहीक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वाहीक 📚 ➤ पंजाबी

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वाहीक 📚See बाहीक🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें