🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:13:17 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

विची

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

विची

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

विची

अर्थ: लहर, तरंग

व्युत्पत्ति: विच् + इन् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. विचि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  2. विचि (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  3. विचि (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — विचि (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविचिःविचीविचयः
द्वितीयाविचिम्विचीविचीन्
तृतीयाविचिनाविचिभ्याम्विचिभिः
चतुर्थीविचयेविचिभ्याम्विचिभ्यः
पञ्चमीविचेःविचिभ्याम्विचिभ्यः
षष्ठीविचेःविच्योःविचीनाम्
सप्तमीविचौविच्योःविचिषु
सम्बोधनहे विचेहे विचीहे विचयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — विचि
विचि
vici
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विचि १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] वीची । तरंग । लहर ।
विचि पु २ क्रि॰ वि॰ [हिं॰ बीच] बीच में । मध्य में । उ॰—सो मुख ब्रज अवलोकन करै । तब जु आइ विचि पलकैं परै ।— नंद॰ ग्रं॰, पृ॰ १६३ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. विचि or विची f. = वीचि, a wave, L.
2. वि-√ 1. चि (not always separable from वि- √ 2. चि) P. Ā. -चिनोति, -चिनुते (Impv. -चितन, -चियन्तु, RV.), to segregate, select, pick out, cull, TS.; ŚBr.; MBh.; to divide, part (hair), VS.; to take away, remove, disperse, RV.; KātyŚr.; to clear, prepare (a road), RV.; to distribute, ib.; to gather, collect, ib.; Pañcat.; to pile or heap up in a wrong way, disarrange, ŚBr.
3. वि-√ 2. चि (cf. prec.) P. -चिकेति, -चिनोति &c. (pr. p. -चिन्वत् and -चिन्वान), to discern, distinguish, RV.; TBr.; to make anything discernible or clear, cause to appear, illumine, R.; to search through, investigate, inspect, examine, MBh.; R. &c.; to look for, long for, strive after, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (958,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विचि {c5c} U. 1 To collect, gather, bring together, store up; Pt. 1. 45, 36. --2 To search for, look out for; विचितश्चैष समंतात् श्मशानवाटः Māl. 5; R. 12. 61, 13. 23; प्रियतमां विचिन्वन् V. 4. --3 To seek, investigate, examine, reflect upon; R. 10. 23; Ki. 16. 1. --4 To separate, discern, distinguish. --5 To disarrange. --6 To select, choose. --7 To destroy, efface. --8 Ved. To clear, prepare (as a way).
विचिः m. f., विची f. A wave; cf. वीचि.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0970-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विचि(ची) पुंस्त्री विच--इक् । तरङ्गे भरतः । स्त्रीत्वपक्षे वा ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4896,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विचिः, पुं स्त्री, (वेवेक्ति जलानि पृथगिव करोति । विच + “इगुपधात् कित् ।” उणा० ४ । ११९ । इन् । स च कित् ।) वीची । तरङ्गः । इत्यमर- टीकायां भरतः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-379-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "विचि" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
विचीविचि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन 📚
अन्य सम्भावना: विचि (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन | विचि (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

विची 📚 ➤ लहर, तरंग

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
विचि 📚वीची । तरंग । लहर🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • विची: विच् + इन् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें