🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:35:50 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

विन्ना

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

विन्ना

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

विन्ना

अर्थ: ज्ञात

संस्कृत: सत्तायाम्

अंग्रेज़ी: to exist

व्युत्पत्ति: विद् + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. विन्ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: विद् + क्त
  2. विन्ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: विद् + क्त
  3. विन्ना (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: विद् + क्त
  4. विन्न (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: विद् + क्त
  5. विन्ना (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: विद् + क्त
  6. विन्न (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: विद् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — विन्ना (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविन्नाविन्नेविन्नाः
द्वितीयाविन्नाम्विन्नेविन्नाः
तृतीयाविन्नयाविन्नाभ्याम्विन्नाभिः
चतुर्थीविन्नायैविन्नाभ्याम्विन्नाभ्यः
पञ्चमीविन्नायाःविन्नाभ्याम्विन्नाभ्यः
षष्ठीविन्नायाःविन्नयोःविन्नानाम्
सप्तमीविन्नायाम्विन्नयोःविन्नासु
सम्बोधनहे विन्नेहे विन्नेहे विन्नाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — विद् (दिवादिगण) · अर्थ: विद्यमान होना (सत्तायाम्)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमविद्यतेविद्येतेविद्यन्ते
मध्यमविद्यसेविद्येथेविद्यध्वे
उत्तमविद्येविद्यावहेविद्यामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): विद्यते · लिट् (आत्मने.): विविदे · लुट् (आत्मने.): वेत्ता · लृट् (आत्मने.): वेत्स्यते · लोट् (आत्मने.): विद्यताम् · लङ् (आत्मने.): अविद्यत · विधिलिङ् (आत्मने.): विद्येत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वित्सीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अवित्त · लृङ् (आत्मने.): अवेत्स्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वेदन · ण्वुल्: वेदकः · तृच्: वेत्ता · ण्यत्: वेद्यः · तव्य: वेत्तव्यः · अनीयर्: वेदनीयः · क्त: विन्नः · क्तवतु: विन्नवान् · शानच्: विद्यमानः · क्त्वा: वित्त्वा · ल्यप्: प्रविद्य · तुमुन्: वेत्तुम् · णमुल्: वेदम् · घञ्: वेदः · क्तिन्: वित्ति · क्वसु: विविद्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — विन्ना
विन्ना
vinnā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विन्ना संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] विवाहिता स्त्री [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विन्ना f. a married woman, Yājñ. i, 85.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (965,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
विन्नाविन्ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: विद् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: विन्ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: विद् + क्त | विन्ना (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: विद् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

विन्ना 📚 ➤ ज्ञात
संस्कृत: सत्तायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
विन्ना 📚विवाहिता स्त्री🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • विन्ना: विद् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬