🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:31:26 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

विशदः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

विशदः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

विशदः

अर्थ: स्वच्छ, पवित्र, निर्मल, विमल, विशुद्ध

संस्कृत: शुक्लवर्णः · पर्याय: शुक्ल, शुभ्र, शुचि, श्वेत, श्येत

व्युत्पत्ति: वि + शद् + अच् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. विशद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. शद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वि + शद् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — विशद (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविशदःविशदौविशदाः
द्वितीयाविशदम्विशदौविशदान्
तृतीयाविशदेनविशदाभ्याम्विशदैः
चतुर्थीविशदायविशदाभ्याम्विशदेभ्यः
पञ्चमीविशदात् / विशदाद्विशदाभ्याम्विशदेभ्यः
षष्ठीविशदस्यविशदयोःविशदानाम्
सप्तमीविशदेविशदयोःविशदेषु
सम्बोधनहे विशदहे विशदौहे विशदाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — विशद
विशद
viśada
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विशद १ वि॰ [सं॰]
१. स्वच्छ । विमल ।
२. साफ । स्पष्ट ।
३. जो दिखाई पड़ता हो । व्यक्त ।
४. सफेद ।
५. प्रसन्न । खुश ।
६. सुंदर । मनोहर । खूबसूरत ।
७. अनुकूल ।
८. शांत । निश्चिंत (को॰) ।
९. कोमल । मुलायम ।
विशद २ संज्ञा पुं॰
१. सफेद रंग ।
२. भागवत के अनुसार जयद्रथ के एक पुत्र का नाम ।
३. कसीस ।
४. बृहती । बड़ी कटाई । बनभंटा ।
५. एक प्रकार की गंध । (को॰) ।
६. एक प्रकार का स्पर्श । कोमल स्पर्श (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वि-शद mf(आ)n. (prob. fr. √ 1. शद्) ‘conspicuous’, bright, brilliant, shining, splendid, beautiful, white, spotless, pure (lit. and fig.; अम् ind.), MBh.; Kāv. &c.
calm, easy, cheerful (as the mind, the eye, a smile), Kālid.; Śiś.; Rājat.
clear, evident, manifest, intelligible (compar. -तर), Hariv.; Mṛcch.; Rājat.
tender, soft (to the touch; as food, wind, odour), MBh.; Suśr.
(ifc.) skilled or dexterous in, fit for, Mṛcch. i, 9
endowed with, Suśr.
वि-शद m. white (the colour), L.
N. of a king (the son of Jayad-ratha), BhP.
वि-शद n. yellowish sulphurate of iron, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (989,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विशद a. 1 Clear, pure, pellucid, clean, spotless; योगनिद्रातविशदैः पावनैरवलोकनैः R. 10. 14, 19. 39; 8. 3 प्रणयविशदा दृष्टिं वक्त्रे ददाति न शंकि ता Ratn. 3. 9. Ki. 5. 12. --2 White, of a pure, white colour; निर्धौतहारगुलिकाविशदं हिमांभः R. 5. 70; Ku. 1. 44. 6. 25, Śi. 9. 26, Ki. 4. 23. --3 Bright, shining, beautiful; Ku. 3. 33; Śi. 8. 70. --4 Clear, evident, manifest. --5 Calm, free from anxiety, at ease: जातो ममायं विशदः प्रकामं (अंतरात्मा) Ś. 4. 21, V. 3. --दः The white colour. (विशदीकृ {c8c} U. ‘to explain make clear, illustrate’).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0994-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विशद पु० वि + शद--अच् । १ शुभ्रवर्णे २ तद्वति त्रि० अमरः । ३ विमले हेम० । ४ व्यक्ते च त्रि० मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4922,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विशदः, पुं, (वि + शद् + अच् ।) श्वेतवर्णः । इत्यमरः ॥ (जयद्रथपुत्त्रः । यथा, भागवते । ९ । २१ । २३ । “बृहत्कायस्ततस्तस्य पुत्त्र आसीज्जयद्रथः । तत्सुतो विशदस्तस्य स्येनजित् समजायत ॥”)
विशदः, त्रि, (वि + शद् + अच् ।) विमलः । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, रघुः । ४ । १८ । “प्रसादसुमुखे तस्मिन् चन्द्रे च विशदप्रभे । तदा चक्षुष्मतां प्रीतिरासीत् समरसा द्वयोः ॥”) व्यक्तः । इति मेदिनी ॥ (यथा, रघुः । ८ । ३ । “विशदोच्छ्वसितेन मेदिनी कथयामास कृतार्थतामिव ॥”) शुक्लगुणयुक्तः । इत्यमरः ॥ (उज्ज्वलः । यथा, माघे । ८ । ७० । “स्वच्छाम्भः स्नपनविधौतमङ्गमोष्ठ- स्ताम्बूलद्युतिविशदो विलासिनीनाम् । वासश्च प्रतनु विविक्तमस्त्वितीया- नाकल्पो यदि कुसुमेषुणा न शून्यः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-433-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "विशद" आता है (4)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
विशदःविशद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: शद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वि + शद् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

विशदः 📚 ➤ स्वच्छ, पवित्र, निर्मल, विमल, विशुद्ध
संस्कृत: शुक्लवर्णः · पर्याय: शुक्ल, शुभ्र, शुचि, श्वेत, श्येत

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
विशद 📚स्वच्छ । विमल🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
विशद
सफ़ेद रंग के नाम (१.५.१३) — शुक्ल, शुभ्र, शुचि, श्वेत, श्येत, पाण्डर

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • विशदः: वि + शद् + अच् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें