🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:42:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विशद
viśada
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विशद १ वि॰ [सं॰]
१. स्वच्छ । विमल ।
२. साफ । स्पष्ट ।
३. जो दिखाई पड़ता हो । व्यक्त ।
४. सफेद ।
५. प्रसन्न । खुश ।
६. सुंदर । मनोहर । खूबसूरत ।
७. अनुकूल ।
८. शांत । निश्चिंत (को॰) ।
९. कोमल । मुलायम ।
विशद २ संज्ञा पुं॰
१. सफेद रंग ।
२. भागवत के अनुसार जयद्रथ के एक पुत्र का नाम ।
३. कसीस ।
४. बृहती । बड़ी कटाई । बनभंटा ।
५. एक प्रकार की गंध । (को॰) ।
६. एक प्रकार का स्पर्श । कोमल स्पर्श (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वि-शद mf(आ)n. (prob. fr. √ 1. शद्) ‘conspicuous’, bright, brilliant, shining, splendid, beautiful, white, spotless, pure (lit. and fig.; अम् ind.), MBh.; Kāv. &c.
calm, easy, cheerful (as the mind, the eye, a smile), Kālid.; Śiś.; Rājat.
clear, evident, manifest, intelligible (compar. -तर), Hariv.; Mṛcch.; Rājat.
tender, soft (to the touch; as food, wind, odour), MBh.; Suśr.
(ifc.) skilled or dexterous in, fit for, Mṛcch. i, 9
endowed with, Suśr.
वि-शद m. white (the colour), L.
N. of a king (the son of Jayad-ratha), BhP.
वि-शद n. yellowish sulphurate of iron, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (989,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विशद a. 1 Clear, pure, pellucid, clean, spotless; योगनिद्रातविशदैः पावनैरवलोकनैः R. 10. 14, 19. 39; 8. 3 प्रणयविशदा दृष्टिं वक्त्रे ददाति न शंकि ता Ratn. 3. 9. Ki. 5. 12. --2 White, of a pure, white colour; निर्धौतहारगुलिकाविशदं हिमांभः R. 5. 70; Ku. 1. 44. 6. 25, Śi. 9. 26, Ki. 4. 23. --3 Bright, shining, beautiful; Ku. 3. 33; Śi. 8. 70. --4 Clear, evident, manifest. --5 Calm, free from anxiety, at ease: जातो ममायं विशदः प्रकामं (अंतरात्मा) Ś. 4. 21, V. 3. --दः The white colour. (विशदीकृ {c8c} U. ‘to explain make clear, illustrate’).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0994-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विशद पु० वि + शद--अच् । १ शुभ्रवर्णे २ तद्वति त्रि० अमरः । ३ विमले हेम० । ४ व्यक्ते च त्रि० मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4922,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विशदः, पुं, (वि + शद् + अच् ।) श्वेतवर्णः । इत्यमरः ॥ (जयद्रथपुत्त्रः । यथा, भागवते । ९ । २१ । २३ । “बृहत्कायस्ततस्तस्य पुत्त्र आसीज्जयद्रथः । तत्सुतो विशदस्तस्य स्येनजित् समजायत ॥”)
विशदः, त्रि, (वि + शद् + अच् ।) विमलः । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, रघुः । ४ । १८ । “प्रसादसुमुखे तस्मिन् चन्द्रे च विशदप्रभे । तदा चक्षुष्मतां प्रीतिरासीत् समरसा द्वयोः ॥”) व्यक्तः । इति मेदिनी ॥ (यथा, रघुः । ८ । ३ । “विशदोच्छ्वसितेन मेदिनी कथयामास कृतार्थतामिव ॥”) शुक्लगुणयुक्तः । इत्यमरः ॥ (उज्ज्वलः । यथा, माघे । ८ । ७० । “स्वच्छाम्भः स्नपनविधौतमङ्गमोष्ठ- स्ताम्बूलद्युतिविशदो विलासिनीनाम् । वासश्च प्रतनु विविक्तमस्त्वितीया- नाकल्पो यदि कुसुमेषुणा न शून्यः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-433-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "विशद" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें