🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:02:04 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वेधनीय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वेधनीय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वेधनीय

अर्थ: विधान करना, नियम बनाना (विध्यर्थक कृदन्त)

संस्कृत: विधाने

अंग्रेज़ी: capable of being pierced, penetrable, vulnerable, MW.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वेधनीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: विध् + अनीयर्
  2. वेधनीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: विध् + अनीयर्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — वेधनीय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावेधनीयःवेधनीयौवेधनीयाः
द्वितीयावेधनीयम्वेधनीयौवेधनीयान्
तृतीयावेधनीयेनवेधनीयाभ्याम्वेधनीयैः
चतुर्थीवेधनीयायवेधनीयाभ्याम्वेधनीयेभ्यः
पञ्चमीवेधनीयात् / वेधनीयाद्वेधनीयाभ्याम्वेधनीयेभ्यः
षष्ठीवेधनीयस्यवेधनीययोःवेधनीयानाम्
सप्तमीवेधनीयेवेधनीययोःवेधनीयेषु
सम्बोधनहे वेधनीयहे वेधनीयौहे वेधनीयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — विध् (तुदादिगण) · अर्थ: विधान करना, नियम बनाना (विधाने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमविधतिविधतःविधन्ति
मध्यमविधसिविधथःविधथ
उत्तमविधामिविधावःविधामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: विधति · लिट्: विवेध · लुट्: वेधिता · लृट्: वेधिष्यति · लोट्: विधतात् · लङ्: अविधत् · विधिलिङ्: विधेत् · आशीर्लिङ्: विध्यात् · लुङ्: अवेधीत् · लृङ्: अवेधिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वेधन · ण्वुल्: वेधकः · तृच्: वेधिता · ण्यत्: वेध्यः · तव्य: वेधितव्यः · अनीयर्: वेधनीयः · क्त: विधितः · क्तवतु: विधितवान् · शतृ: विधन् · स्य-शतृ: वेधिष्यन् · क्त्वा: विधित्वा · ल्यप्: प्रविध्य · तुमुन्: वेधितुम् · णमुल्: वेधम् · घञ्: वेधः · क्तिन्: विद्धि · क्वसु: विविध्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वेधनीय
वेधनीय
vedhanīya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वेधनीय वि॰ [सं॰] वेधने के योग्य । जो वेधा जा सके [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वेधनीय mfn. capable of being pierced, penetrable, vulnerable, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1018,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वेधनीयवेधनीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: विध् + अनीयर् 📚
अन्य सम्भावना: वेधनीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: विध् + अनीयर्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वेधनीय 📚 ➤ विधान करना, नियम बनाना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: विधाने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वेधनीय 📚वेधने के योग्य । जो वेधा जा सके🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • वेधनीय: विध् + अनीयर् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें