🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:06:10 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

व्रजित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

व्रजित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

व्रजित

अर्थ: जाना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: gone, proceeded (अन्येन, by another road), ŚBr.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. व्रजित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: व्रज् + क्त
  2. व्रजित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: व्रज् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — व्रजित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्रजितःव्रजितौव्रजिताः
द्वितीयाव्रजितम्व्रजितौव्रजितान्
तृतीयाव्रजितेनव्रजिताभ्याम्व्रजितैः
चतुर्थीव्रजितायव्रजिताभ्याम्व्रजितेभ्यः
पञ्चमीव्रजितात् / व्रजिताद्व्रजिताभ्याम्व्रजितेभ्यः
षष्ठीव्रजितस्यव्रजितयोःव्रजितानाम्
सप्तमीव्रजितेव्रजितयोःव्रजितेषु
सम्बोधनहे व्रजितहे व्रजितौहे व्रजिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — व्रज् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमव्रजतिव्रजतःव्रजन्ति
मध्यमव्रजसिव्रजथःव्रजथ
उत्तमव्रजामिव्रजावःव्रजामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: व्रजति · लिट्: वव्राज · लुट्: व्रजिता · लृट्: व्रजिष्यति · लोट्: व्रजतात् · लङ्: अव्रजत् · विधिलिङ्: व्रजेत् · आशीर्लिङ्: व्रज्यात् · लुङ्: अव्राजीत् · लृङ्: अव्रजिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: व्रजन · ण्वुल्: व्राजकः · तृच्: व्रजिता · ण्यत्: व्राज्यः · तव्य: व्रजितव्यः · अनीयर्: व्रजनीयः · क्त: व्रजितः · क्तवतु: व्रजितवान् · शतृ: व्रजन् · स्य-शतृ: व्रजिष्यन् · क्त्वा: व्रजित्वा · ल्यप्: प्रव्रज्य · तुमुन्: व्रजितुम् · णमुल्: व्राजम् · घञ्: व्राजः · क्तिन्: व्रक्ति · क्वसु: वव्रज्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — व्रजित
व्रजित
vrajita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
व्रजित १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] गमन । जाना । घूमना [को॰] ।
व्रजित २ वि॰ गत । प्रस्थित । गया हुआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्रजित mfn. gone, proceeded (अन्येन, by another road), ŚBr.
व्रजित n. going, roaming, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1041,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
व्रजितव्रजित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: व्रज् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: व्रजित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: व्रज् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

व्रजित 📚 ➤ जाना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
व्रजित 📚गमन । जाना । घूमना🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • व्रजित: व्रज् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬