🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:39:20 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

व्रीणाति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

व्रीणाति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

व्रीणाति

अर्थ: वरण करना, चुनना, ढूंढकर निकालना, पसन्द करना, बीनना

संस्कृत: वरणे

अंग्रेज़ी: to choose,to select,to find, to marry, to cover, to glean

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. व्री धातु (क्र्यादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. व्रीणाता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: व्रीणा + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — व्री (क्र्यादिगण) · अर्थ: वरण करना, चुनना, ढूंढकर निकालना, पसन्द करना, बीनना (वरणे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमव्रीणातिव्रीणीतःव्रीणन्ति
मध्यमव्रीणासिव्रीणीथःव्रीणीथ
उत्तमव्रीणामिव्रीणीवःव्रीणीमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: व्रीणाति · लिट्: विव्राय · लुट्: व्रेता · लृट्: व्रेष्यति · लोट्: व्रीणातु · लङ्: अव्रीणात् · विधिलिङ्: व्रीणीयात् · आशीर्लिङ्: व्रीयात् · लुङ्: अव्रैषीत् · लृङ्: अव्रेष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: व्रयण · ण्वुल्: व्रायकः · तृच्: व्रेता · यत्: व्रेयः · तव्य: व्रेतव्यः · अनीयर्: व्रयणीयः · क्त: व्रीतः · क्तवतु: व्रीतवान् · शतृ: व्रीणन् · स्य-शतृ: व्रेष्यन् · क्त्वा: व्रीत्वा · ल्यप्: प्रव्रीय · तुमुन्: व्रेतुम् · णमुल्: व्रायम् · क्तिन्: व्रीति · क्वसु: विव्रीवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
व्रीणातिव्री धातु (क्र्यादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: व्रीणाता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: व्रीणा + तल् (भाववाचक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

व्रीणाति ➤ वरण करना, चुनना, ढूंढकर निकालना, पसन्द करना, बीनना
संस्कृत: वरणे

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें