🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:12:06 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शंस

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शंस

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शंस

अर्थ: स्तुति करना, प्रशंसा करना

संस्कृत: स्तुतौ

अंग्रेज़ी: to praise, to complement

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शंस् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. शंस (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. शंस (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: शंस् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — शंस् (भ्वादिगण) · अर्थ: स्तुति करना, प्रशंसा करना (स्तुतौ)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमशंसतात् / शंसताद् / शंसतुशंसताम्शंसन्तु
मध्यमशंस / शंसतात् / शंसताद्शंसतम्शंसत
उत्तमशंसानिशंसावशंसाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: शंसति · लिट्: शशंस · लुट्: शंसिता · लृट्: शंसिष्यति · लोट्: शंसतात् · लङ्: अशंसत् · विधिलिङ्: शंसेत् · आशीर्लिङ्: शस्यात् · लुङ्: अशंसीत् · लृङ्: अशंसिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शंसन · ण्वुल्: शंसकः · तृच्: शंसिता · ण्यत्: शंस्यः · तव्य: शंसितव्यः · अनीयर्: शंसनीयः · क्त: शस्तः · क्तवतु: शस्तवान् · शतृ: शंसन् · स्य-शतृ: शंसिष्यन् · क्त्वा: शस्त्वा · ल्यप्: प्रशस्य · तुमुन्: शंसितुम् · णमुल्: शंसम् · घञ्: शंसः · क्तिन्: शस्ति · क्वसु: शशस्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शंस्
शंस्
śaṃs
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शंस् cl. 1. P. (Dhātup. xvii, 79) शंसति (mc. also Ā.; pf. शशंस, ˚से, Br. &c.; शंसुः, ˚सिरे, MBh.; p. शंसिवस्, q.v.; aor. अशंसीत्, RV. &c., &c.: Subj. शंसिषत्, RV.; Br.; 2. pl. शस्त, RV.; शस्तात्, AitBr.; 1. sg. शंसि, RV.; Prec. शस्यात्. Gr.; fut. शंसिता, ib.; शंसिष्यति, Br. &c.; inf. शंसितुम्, MBh.; -शसे, RV.; ind. p. शस्त्वा, -शस्य, -शंसम्, Br. &c.; -शंस्य, MBh.), to recite, repeat (esp. applied to the recitation of texts in the invocations addressed by the Hotṛ to the Adhvaryu, when शंस् is written शोंस् and the formulas शोंसामस्, शोंसावस्, शोंसाव are used; see 2. आ-हाव), RV.; Br. ŚrS.; to praise, extol, RV. &c. &c.; to praise, commend, approve, VarBṛS.; to vow, make a vow (?), RV. x, 85, 9; to wish anything (acc.) to (dat.), ib. 124, 3 to relate, say, tell, report, declare, announce to (gen. or dat.; ‘who or where anybody is’ acc.; also with two acc. ‘to declare anybody or anything to be-’), AV. &c. &c.; to foretell, predict, prognosticate, R.; Kum. &c.; to calumniate, revile, W.; to hurt, injure, Dhātup.; to be unhappy, ib. : Pass. शस्यते, to be recited or uttered or praised or approved, RV. &c. &c.: Caus. शंसयति (aor. अशशंसत्), to cause to repeat or recite, AitBr.; Lāṭy.; BhP.; to predict, foretell, R. : Desid. शिशंसिषति Gr.: Intens. शाशस्यते, शाशंस्ति, ib.
शंस् [cf. Lat. carmen for casmen; Casmēna Camēna; censeo.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1043,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शंस् {c1c} P. (शंसति, शस्त; pass. शस्यते) 1 To praise, extol, approve of; साधु साध्विति भूतानि शशंसुर्मारुतात्मजं Rām.; Bg. 5. 1. --2 To tell, relate, express, declare, communicate, announce, report (with dat. or sometimes gen. of person or by itself); शशंस सीता परिदेवनांतमनुष्ठितं शासनमग्रजाय R. 14. 83; न मे ह्रिया शंसति किंचिदीप्सितं 3. 5, 2. 68, 4. 72, 9. 77, 11. 84; Ku. 3. 60, 5. 51. --3 To indicate, bespeak, show; यः (अशोकः) सावज्ञो माधवश्रीनियोगे पुष्पैः शंसत्यादरं त्वत्प्रयत्ने M. 5. 8; Ki. 5. 23, Ku. 2. 22. --4 To repeat, recite. --5 To hurt injure. --6 To revile, traduce.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1027-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शंसशंस् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: शंस (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | शंस (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: शंस् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शंस 📚 ➤ स्तुति करना, प्रशंसा करना
संस्कृत: स्तुतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शंस् 📚cl. 1. P. (Dhātup. xvii, 79) शंसति (mc. also Ā.; pf. शशंस, ˚से, Br. &…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें