🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:21:27 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शप्तम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शप्तम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शप्तम्

अर्थ: अभिशप्त

संस्कृत: आक्रोशे

अंग्रेज़ी: to swear, to take oath, to pledge, to curse, to abuse

व्युत्पत्ति: शप् + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शप्त (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शप् + क्त
  2. शप्त (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शप् + क्त
  3. शप्त (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शप् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — शप्त (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशप्तःशप्तौशप्ताः
द्वितीयाशप्तम्शप्तौशप्तान्
तृतीयाशप्तेनशप्ताभ्याम्शप्तैः
चतुर्थीशप्तायशप्ताभ्याम्शप्तेभ्यः
पञ्चमीशप्तात् / शप्ताद्शप्ताभ्याम्शप्तेभ्यः
षष्ठीशप्तस्यशप्तयोःशप्तानाम्
सप्तमीशप्तेशप्तयोःशप्तेषु
सम्बोधनहे शप्तहे शप्तौहे शप्ताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — शप् (भ्वादिगण) · अर्थ: शपथ करना, सौगंध खाना, प्रतिज्ञा करना, श्राप देना, गाली देना (आक्रोशे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमशपतिशपतःशपन्ति
मध्यमशपसिशपथःशपथ
उत्तमशपामिशपावःशपामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: शपति · लट् (आत्मने.): शपते · लिट्: शशाप · लिट् (आत्मने.): शेपे · लुट्: शप्ता · लुट् (आत्मने.): शप्ता · लृट्: शप्स्यति · लृट् (आत्मने.): शप्स्यते · लोट्: शपतात् · लोट् (आत्मने.): शपताम् · लङ्: अशपत् · लङ् (आत्मने.): अशपत · विधिलिङ्: शपेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): शपेत · आशीर्लिङ्: शप्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): शप्सीष्ट · लुङ्: अशाप्सीत् · लुङ् (आत्मने.): अशप्त · लृङ्: अशप्स्यत् · लृङ् (आत्मने.): अशप्स्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शपन · ण्वुल्: शापकः · तृच्: शप्ता · यत्: शप्यः · तव्य: शप्तव्यः · अनीयर्: शपनीयः · क्त: शप्तः · क्तवतु: शप्तवान् · शतृ: शपन् · स्य-शतृ: शप्स्यन् · शानच्: शपमानः · क्त्वा: शप्त्वा · ल्यप्: प्रशप्य · तुमुन्: शप्तुम् · णमुल्: शापम् · घञ्: शापः · क्तिन्: शप्ति · क्वसु: शेपिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शप्त
शप्त
śapta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शप्त १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. उलुक अथवा उलप नामक तृण ।
२. वह व्यक्ति जिसे शाप दिया गया हो ।
शप्त २ वि॰
१. शपाग्रस्त । अभिशप्त ।
२. भर्त्सित । जिसकी भर्त्सना की गई हो [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शप्त mfn. id., Suparṇ.; MBh. &c. (-वत् mfn. = pf. शशाप, MBh.)
adjured, conjured, R.
sworn, taken as an oath, W.
शप्त m. Saccharum Cylindricum, L.
शप्त n. a curse, imprecation, TBr.; Kāṭh.
an oath, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1052,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शप्त p. p. 1 Cursed. --2 Sworn. --3 Reviled, abused; (see शप्).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1032-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शप्त त्रि० शप--क्त । १ अभिशापग्रस्ते २ उलपाख्ये तृणभेदे पु० शब्दच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5083,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शप्तः, पुं, (शप + क्तः ।) तृणविशेषः । इति शब्द- चन्द्रिका ॥ उलु इति भाषा ॥ अभिशापग्रस्ते, त्रि ॥ (यथा, भागवते । १ । १८ । ४१ । “निशम्य शप्तमतदर्हं नरेन्द्रं स ब्राह्मणो नात्मजमभ्यनन्दत् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-020-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शप्तम्शप्त (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शप् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: शप्त (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शप् + क्त | शप्त (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शप् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शप्तम् 📚 ➤ अभिशप्त
संस्कृत: आक्रोशे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शप्त 📚उलुक अथवा उलप नामक तृण🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • शप्तम्: शप् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬