🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:41:23 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शप्तृ

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शप्तृ

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शप्तृ

अर्थ: शपथ करना, सौगंध खाना, प्रतिज्ञा करना, श्राप देना, गाली देना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: आक्रोशे

अंग्रेज़ी: to swear, to take oath, to pledge, to curse, to abuse

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शप्तृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: शप् + तृच्
  2. शप्तृ (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शप् + तृच्
  3. शप्तृ (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शप् + तृच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — शप्तृ (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशप्तृशप्तृणीशप्तॄणि
द्वितीयाशप्तृशप्तृणीशप्तॄणि
तृतीयाशप्तृणा / शप्त्राशप्तृभ्याम्शप्तृभिः
चतुर्थीशप्तृणे / शप्त्रेशप्तृभ्याम्शप्तृभ्यः
पञ्चमीशप्तृणः / शप्तुःशप्तृभ्याम्शप्तृभ्यः
षष्ठीशप्तृणः / शप्तुःशप्तृणोः / शप्त्रोःशप्तॄणाम्
सप्तमीशप्तृणि / शप्तरिशप्तृणोः / शप्त्रोःशप्तृषु
सम्बोधनहे शप्तृ / हे शप्तःहे शप्तृणीहे शप्तॄणि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — शप् (भ्वादिगण) · अर्थ: शपथ करना, सौगंध खाना, प्रतिज्ञा करना, श्राप देना, गाली देना (आक्रोशे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमशपतिशपतःशपन्ति
मध्यमशपसिशपथःशपथ
उत्तमशपामिशपावःशपामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: शपति · लट् (आत्मने.): शपते · लिट्: शशाप · लिट् (आत्मने.): शेपे · लुट्: शप्ता · लुट् (आत्मने.): शप्ता · लृट्: शप्स्यति · लृट् (आत्मने.): शप्स्यते · लोट्: शपतात् · लोट् (आत्मने.): शपताम् · लङ्: अशपत् · लङ् (आत्मने.): अशपत · विधिलिङ्: शपेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): शपेत · आशीर्लिङ्: शप्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): शप्सीष्ट · लुङ्: अशाप्सीत् · लुङ् (आत्मने.): अशप्त · लृङ्: अशप्स्यत् · लृङ् (आत्मने.): अशप्स्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शपन · ण्वुल्: शापकः · तृच्: शप्ता · यत्: शप्यः · तव्य: शप्तव्यः · अनीयर्: शपनीयः · क्त: शप्तः · क्तवतु: शप्तवान् · शतृ: शपन् · स्य-शतृ: शप्स्यन् · शानच्: शपमानः · क्त्वा: शप्त्वा · ल्यप्: प्रशप्य · तुमुन्: शप्तुम् · णमुल्: शापम् · घञ्: शापः · क्तिन्: शप्ति · क्वसु: शेपिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शप्तृ
शप्तृ
śaptṛ
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शप्तृ m. a curser, swearer, AV.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1052,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शप्तृशप्तृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: शप् + तृच् 📚
अन्य सम्भावना: शप्तृ (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शप् + तृच् | शप्तृ (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शप् + तृच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शप्तृ 📚 ➤ शपथ करना, सौगंध खाना, प्रतिज्ञा करना, श्राप देना, गाली देना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: आक्रोशे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शप्तृ 📚m. a curser, swearer, AV🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • शप्तृ: शप् + तृच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें