🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:48:40 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शफ

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शफ

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शफ

अर्थ: पृषो.पस्य फ: " सुम

संस्कृत: मृगपादः · पर्याय: खुर

व्युत्पत्ति: शप् + अच्, पृषो.पस्य फ: (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शफ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. शफ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शफ (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशफम्शफेशफानि
द्वितीयाशफम्शफेशफानि
तृतीयाशफेनशफाभ्याम्शफैः
चतुर्थीशफायशफाभ्याम्शफेभ्यः
पञ्चमीशफात् / शफाद्शफाभ्याम्शफेभ्यः
षष्ठीशफस्यशफयोःशफानाम्
सप्तमीशफेशफयोःशफेषु
सम्बोधनहे शफहे शफेहे शफानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शफ
शफ
śapha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शफ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वृक्ष की जड़ ।
२. पशुओं का खुर ।
३. नखी नामक गंधद्रव्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शफ m. (L. also n.; ifc. f(आ). ; of doubtful derivation) a hoof (esp. the hoof of a horse), RV. &c. &c.
an eighth (because of the divided hoofs of the cow; cf. पाद, a fourth), RV.; TS.; ŚBr.
a claw, VS. xii, 4
a wooden implement formed like a claw or hook (for lifting an iron pot or pan from the fire), Br.; Lāṭy.
Unguis Odoratus, L.
(du., with वसिष्ठस्य) N. of two Sāmans, KātyŚr.
शफ n. the root of a tree, L.
शफ [cf. accord. to some, Germ. huof, Huf; Angl.Sax. hôf; Eng. hoof]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1052,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शफः --फं [शम्-अच् पृषो˚ पस्यफः] 1 A hoof. --2 The root of a tree. --Comp. --ऊरुः f. a woman having thighs resembling the two divisions of a cow's hoof; see P. IV. 1. 70.
शफः --फं [शम्-अच् पृषो˚ पस्यफः] 1 A hoof. --2 The root of a tree. --Comp. --ऊरुः f. a woman having thighs resembling the two divisions of a cow's hoof; see P. IV. 1. 70.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1032-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शफ न० शम--अच् पृषो० पस्य फः । १ गवादीनां खुरे २ वृक्षमूले च मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5083,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शफं, क्ली, गवादीनां खुरः । (यथा, याज्ञवल्क्यः । १ । २०४ । “हेमशृङ्गा शफैरौप्यैः सुशीला वस्त्रसंयुता । सकांस्यपात्रा दातव्या क्षीरिणी गौः सदक्षिणा ॥”) वृक्षमूलम् । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-020-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शफशफ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: शफ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शफ 📚 ➤ पृषो.पस्य फ: " सुम
संस्कृत: मृगपादः · पर्याय: खुर

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शफ 📚वृक्ष की जड़🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
शफ

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • शफ: शप् + अच्, पृषो.पस्य फ: (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें