॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: पालन करना, संरक्षण करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: रक्षणे
अंग्रेज़ी: to protect,to govern
व्युत्पत्ति: पाल् + अच् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | पालम् | पाले | पालानि |
| द्वितीया | पालम् | पाले | पालानि |
| तृतीया | पालेन | पालाभ्याम् | पालैः |
| चतुर्थी | पालाय | पालाभ्याम् | पालेभ्यः |
| पञ्चमी | पालात् / पालाद् | पालाभ्याम् | पालेभ्यः |
| षष्ठी | पालस्य | पालयोः | पालानाम् |
| सप्तमी | पाले | पालयोः | पालेषु |
| सम्बोधन | हे पाल | हे पाले | हे पालानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | पालयति | पालयतः | पालयन्ति |
| मध्यम | पालयसि | पालयथः | पालयथ |
| उत्तम | पालयामि | पालयावः | पालयामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: पालयति · लट् (आत्मने.): पालयते · लिट्: पालयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): पालयाञ्चक्रे · लुट्: पालयिता · लुट् (आत्मने.): पालयिता · लृट्: पालयिष्यति · लृट् (आत्मने.): पालयिष्यते · लोट्: पालयतात् · लोट् (आत्मने.): पालयताम् · लङ्: अपालयत् · लङ् (आत्मने.): अपालयत · विधिलिङ्: पालयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): पालयेत · आशीर्लिङ्: पाल्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): पालयिषीष्ट · लुङ्: अपीपलत् · लुङ् (आत्मने.): अपीपलत · लृङ्: अपालयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अपालयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: पालन · ण्वुल्: पालकः · तृच्: पालयिता · यत्: पाल्यः · तव्य: पालयितव्यः · अनीयर्: पालनीयः · क्त: पालितः · क्तवतु: पालितवान् · शतृ: पालयन् · स्य-शतृ: पालयिष्यन् · शानच्: पालयमानः · क्त्वा: पालयित्वा · ल्यप्: प्रपाल्य · तुमुन्: पालयितुम् · णमुल्: पालम् · क्तिन्: पाल्ति · क्वसु: पालयाम्बभूवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| शयन-पाल | समास: शयन + पाल तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: पाल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: पाल् + अच् 📚 अन्य सम्भावना: पाल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
शयनपाल 📚शयन 📚पाल ➤ शयन (सोना, निद्रा, लेटना) + पाल (पालन करना, संरक्षण करना (कर्तृवाचक कृदन्त))
संस्कृत: रक्षणे
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| शयन |
नींद के नाम (१.७.३८) — निद्रा, स्वाप, स्वप्न, संवेश |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड