🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:25:47 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शरणागत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शरणागत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शरणागत

अर्थ: प्ररक्षा या शरण में गया हुआ, आश्रय लेने वाला, आश्रयार्थी

व्युत्पत्ति: शरणम्-आगत

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शरणागत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. शरणागत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शरणागत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशरणागतःशरणागतौशरणागताः
द्वितीयाशरणागतम्शरणागतौशरणागतान्
तृतीयाशरणागतेनशरणागताभ्याम्शरणागतैः
चतुर्थीशरणागतायशरणागताभ्याम्शरणागतेभ्यः
पञ्चमीशरणागतात् / शरणागताद्शरणागताभ्याम्शरणागतेभ्यः
षष्ठीशरणागतस्यशरणागतयोःशरणागतानाम्
सप्तमीशरणागतेशरणागतयोःशरणागतेषु
सम्बोधनहे शरणागतहे शरणागतौहे शरणागताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शरणागत
शरणागत
śaraṇāgata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शरणागत १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शरण में आया हुआ व्यक्ति । किसी के भय से अपने पास रक्षा के लिये आया हुआ मनुष्य ।
२. शिष्य । चेला ।
शरणागत २ वि॰ शरण में आया हुआ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शरणागत mfn. come for pr˚, one who comes for refuge or pr˚, a refugee, fugitive, Mn.; MBh. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1057,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शरणागत त्रि० शरणमागतः आ + गम--क्त । शरणापन्ने ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5086,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शरणागतः, त्रि, (शरणमागतः प्राप्तः ।) शरणा- पन्नः । तत्पर्य्यायः । शरणार्पकः २ अभिपन्नः ३ शरणार्थी ४ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ तद्रक्षणा- रक्षणयोः गुणदौषौ यथा, -- “शस्त्रहीनञ्च भीतञ्च दीनञ्च शरणागतम् । यो न रक्षत्यधर्म्मिष्ठः कुम्भीपाके वसेद्युगम् ॥ राजसूयशतानाञ्च रक्षिता लभते फलम् । परमैश्वर्य्ययुक्तश्च धर्म्मेण स भवेदिह ॥” इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे ५५ अध्यायः ॥ * ॥ अपि च । “शरणागतरक्षां यः प्राणैरपि धनैरपि । कुरुते मानवो ज्ञानी तस्य पुण्यं निशामय ॥ सर्व्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्महत्यामुखैरपि । आयुषोऽन्ते व्रजेन्मोक्षं योगिनामपि दुर्लभम् ॥” इति पाद्मे क्रियायोगसारे गङ्गामाहात्म्यं नाम ८ अध्यायः ॥ अन्यच्च । “लोभाद्द्वेषाद्भयाद्वापि यस्त्यजेत् शरणागतम् । ब्रह्महत्यासमं तस्य पापमाहुर्मनीषिणः ॥ शास्त्रेषु निष्कृतिर्दृष्टा महापातकिनामपि । शरणागतहातुस्तु न दृष्टा निष्कृतिः क्वचित् ॥” इति वह्निपुराणे दानावस्थानिर्णयनामाध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-028-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शरणागत" आता है (8)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शरणागतशरणागत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: शरणागत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शरणागत 📚 ➤ प्ररक्षा या शरण में गया हुआ, आश्रय लेने वाला, आश्रयार्थी

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शरणागत 📚शरण में आया हुआ व्यक्ति । किसी के भय से अपने पास रक्षा के लिये आया हुआ…🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें