🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:25:38 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शरण्यः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शरण्यः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शरण्यः

अर्थ: रक्षा करने के योग्य, शरण देने वाला, प्ररक्षक, आश्रय

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शरण्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शरण्य (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशरण्यःशरण्यौशरण्याः
द्वितीयाशरण्यम्शरण्यौशरण्यान्
तृतीयाशरण्येनशरण्याभ्याम्शरण्यैः
चतुर्थीशरण्यायशरण्याभ्याम्शरण्येभ्यः
पञ्चमीशरण्यात् / शरण्याद्शरण्याभ्याम्शरण्येभ्यः
षष्ठीशरण्यस्यशरण्ययोःशरण्यानाम्
सप्तमीशरण्येशरण्ययोःशरण्येषु
सम्बोधनहे शरण्यहे शरण्यौहे शरण्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शरण्य
शरण्य
śaraṇya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शरण्य १ वि॰ [सं॰]
१. शरण में आए हुए की रक्षा करनेवाला । उ—रक्षण करिहैं अवशि हमारा । प्रभु ब्रह्मण्य शरण्य उदारा ।—भक्तमाल (शब्द॰) ।
२. रक्षणीय । शरण देने़ योग्य (को॰) ।
३. दुःखी । अवलंबहीन (को॰) ।
शरण्य २ संज्ञा पुं॰
१. आश्रयस्थान ।
२. रक्षा । त्राण ।
३. हिंसा ।
४. वह जो रक्षा कार्य करे ।
५. शिव [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. शरण्य n. (for 2. See ib.) injury, hurt, W.
2. शरण्य mf(आ)n. affording shelter, yielding help or protection to (gen. or comp.), MBh.; Kāv. &c.
needing shelter or protection, seeking refuge with (comp.), ŚāṅkhGṛ.; R.; VarBṛS. &c.
शरण्य n. who or what affords protection or defence, W.
शरण्य m. N. of Śiva, MW.
(with आचार्य) N. of a Tāntric teacher, Cat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1056,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शरण्य a. [शरणे साधुः यत्] 1 Fit to protect, yielding protection, a protector, refuge; असौ शरण्यः शरणोन्मुखानां R. 6. 21; शरण्यो लोकानां Mv. 4. 1; R. 2. 30; 14. 64, 15. 2; Ku. 5. 76. --2 Needing protection, poor, miserable. --ण्यः An epithet of Śiva. --ण्यं 1 A place of refuge, shelter. --2 A protector, who or what affords protection; U. 1. 50 v. l. --3 Protection, defence. --4 Injury, hurt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1035-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शरण्य त्रि० शरणाय साधुः यत् । १ शरणागतत्राणकरण- षोम्ये २ दुर्गायां स्त्री । “विषाम्निभयघोरेषु शरणं स्मरणाद् यतः । शरण्या तेन सा देवी पुराणे परिपठ्यते” देवीपु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5086,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शरण्यः, त्रि, (शृणाति भयमिति । शॄ हिंसा- याम् + “शॄरम्योश्च ।” उणा० ३ । १०१ । इति अन्यः । यद्वा, शरणमिव । शरण + “शाखा दिभ्यो यः ।” ५ । ३ । १०३ । इति यः ।) रक्षा- कर्त्ता । यथा, -- “ध्येयं सदा परिभवघ्नमभीष्टदोहं तीर्थास्पदं शिवविरिञ्चिनुतं शरण्यम् । भृत्यार्त्तिहं प्रणतपालभवाब्धिपोतं वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥” इति श्रीभागवतम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-028-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शरण्यःशरण्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शरण्यः 📚 ➤ रक्षा करने के योग्य, शरण देने वाला, प्ररक्षक, आश्रय

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शरण्य 📚शरण में आए हुए की रक्षा करनेवाला🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें