🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:53:00 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शरण्य
śaraṇya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शरण्य १ वि॰ [सं॰]
१. शरण में आए हुए की रक्षा करनेवाला । उ—रक्षण करिहैं अवशि हमारा । प्रभु ब्रह्मण्य शरण्य उदारा ।—भक्तमाल (शब्द॰) ।
२. रक्षणीय । शरण देने़ योग्य (को॰) ।
३. दुःखी । अवलंबहीन (को॰) ।
शरण्य २ संज्ञा पुं॰
१. आश्रयस्थान ।
२. रक्षा । त्राण ।
३. हिंसा ।
४. वह जो रक्षा कार्य करे ।
५. शिव [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. शरण्य n. (for 2. See ib.) injury, hurt, W.
2. शरण्य mf(आ)n. affording shelter, yielding help or protection to (gen. or comp.), MBh.; Kāv. &c.
needing shelter or protection, seeking refuge with (comp.), ŚāṅkhGṛ.; R.; VarBṛS. &c.
शरण्य n. who or what affords protection or defence, W.
शरण्य m. N. of Śiva, MW.
(with आचार्य) N. of a Tāntric teacher, Cat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1056,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शरण्य a. [शरणे साधुः यत्] 1 Fit to protect, yielding protection, a protector, refuge; असौ शरण्यः शरणोन्मुखानां R. 6. 21; शरण्यो लोकानां Mv. 4. 1; R. 2. 30; 14. 64, 15. 2; Ku. 5. 76. --2 Needing protection, poor, miserable. --ण्यः An epithet of Śiva. --ण्यं 1 A place of refuge, shelter. --2 A protector, who or what affords protection; U. 1. 50 v. l. --3 Protection, defence. --4 Injury, hurt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1035-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शरण्य त्रि० शरणाय साधुः यत् । १ शरणागतत्राणकरण- षोम्ये २ दुर्गायां स्त्री । “विषाम्निभयघोरेषु शरणं स्मरणाद् यतः । शरण्या तेन सा देवी पुराणे परिपठ्यते” देवीपु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5086,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शरण्यः, त्रि, (शृणाति भयमिति । शॄ हिंसा- याम् + “शॄरम्योश्च ।” उणा० ३ । १०१ । इति अन्यः । यद्वा, शरणमिव । शरण + “शाखा दिभ्यो यः ।” ५ । ३ । १०३ । इति यः ।) रक्षा- कर्त्ता । यथा, -- “ध्येयं सदा परिभवघ्नमभीष्टदोहं तीर्थास्पदं शिवविरिञ्चिनुतं शरण्यम् । भृत्यार्त्तिहं प्रणतपालभवाब्धिपोतं वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥” इति श्रीभागवतम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-028-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें