🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:34:04 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शर्वा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शर्वाः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शर्वाः

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: शिवः · पर्याय: शम्भु, ईश, पशुपति, शिव, शूलिन्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शर्व (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  2. शर्वा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. शर्व (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  4. शर्वा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. शर्वा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  6. शर्वा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शर्व (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशर्वःशर्वौशर्वाः
द्वितीयाशर्वम्शर्वौशर्वान्
तृतीयाशर्वेणशर्वाभ्याम्शर्वैः
चतुर्थीशर्वायशर्वाभ्याम्शर्वेभ्यः
पञ्चमीशर्वात् / शर्वाद्शर्वाभ्याम्शर्वेभ्यः
षष्ठीशर्वस्यशर्वयोःशर्वाणाम्
सप्तमीशर्वेशर्वयोःशर्वेषु
सम्बोधनहे शर्वहे शर्वौहे शर्वाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शर्व
शर्व
śarva
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शर्व संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शिव । शंकर । महादेव । उ॰—यों थल के बिनु कष्ट सों नाचत शर्व हरौ दुख सर्व तुम्हारे ।—भारतेंदु ग्रं॰, भा॰ १, पृ॰ १३५ ।
२. विष्णु ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शर्व m. (fr. शरु) N. of a god who kills people with arrows (mentioned together with Bhava and other names of Rudra-Śiva)
N. of the god Śiva (often in the later language; esp. in the form Kṣitimūrti; du. Śarva and Śarvāṇī cf. Vām. v, 2, 21), AV. &c. &c.
of one of the 11 Rudras, VP.
of Viṣṇu, MW.
of a son of Dhanuṣa, VP.
of a poet, Sadukt.
pl. N. of a people, MārkP. (w.r. सर्व)
शर्व , शर्वक &c. See p. 1057, col. 1
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1057,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शर्वः 1 N. of Śiva; R. 11. 93 Ku. 6. 14. --2 N. of Viṣṇu.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1036-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शर्व हिसे भवा० पर० सक० सेट् । शर्वति अशर्वीत् ।
शर्व पु० शर्व--अच् । १ महादेवे हेमच० । २ विष्णौ विष्णुस० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5089,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शर्व्व, हिंसे । गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ शर्व्वति । इति दुर्गादासः ॥
शर्व्व, हिंसे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०-पर०- सक-सेट् ।) शर्व्वति । इति दुर्गादासः ॥
शर्व्वः, पुं, (शृणाति सर्व्वाः प्रजाः संहरति प्रलये संहारयति वा भक्तानां पापानि । शॄ + “कॄ गॄ शॄ दॄ भ्यो वः ।” उणा० १ । १५५ । इति वः ।) शिवः । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, रघुवंशे । ११ । ९३ । “कतिचिदवनिपालः शर्व्वरीः शर्व्वकल्पः ॥”) दन्त्यसादिरप्ययम् । विष्णुः । यथा, -- “शर्व्वः सर्व्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः ।” इति तस्य सहस्रनामस्तोत्रम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-033-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शर्वाःशर्व (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन 📚 (व्युत्पत्ति: शर्व् + अच्)
अन्य सम्भावना: शर्वा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | शर्व (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शर्वाः 📚 ➤ शिव । शंकर । महादेव उमा-कोश
संस्कृत: शिवः · पर्याय: शम्भु, ईश, पशुपति, शिव, शूलिन्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शर्व 📚शिव । शंकर । महादेव🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
शर्व
शिव के और नाम (१.१.३७) — ईश्वर, ईशान, शंकर, चन्द्रशेखर, भूतेश, खण्डपरशु, गिरीश, गिरिश

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • शर्वाः: शर्व् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें