🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:08:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शर्व
śarva
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शर्व संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शिव । शंकर । महादेव । उ॰—यों थल के बिनु कष्ट सों नाचत शर्व हरौ दुख सर्व तुम्हारे ।—भारतेंदु ग्रं॰, भा॰ १, पृ॰ १३५ ।
२. विष्णु ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शर्व m. (fr. शरु) N. of a god who kills people with arrows (mentioned together with Bhava and other names of Rudra-Śiva)
N. of the god Śiva (often in the later language; esp. in the form Kṣitimūrti; du. Śarva and Śarvāṇī cf. Vām. v, 2, 21), AV. &c. &c.
of one of the 11 Rudras, VP.
of Viṣṇu, MW.
of a son of Dhanuṣa, VP.
of a poet, Sadukt.
pl. N. of a people, MārkP. (w.r. सर्व)
शर्व , शर्वक &c. See p. 1057, col. 1
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1057,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शर्वः 1 N. of Śiva; R. 11. 93 Ku. 6. 14. --2 N. of Viṣṇu.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1036-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शर्व हिसे भवा० पर० सक० सेट् । शर्वति अशर्वीत् ।
शर्व पु० शर्व--अच् । १ महादेवे हेमच० । २ विष्णौ विष्णुस० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5089,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शर्व्व, हिंसे । गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ शर्व्वति । इति दुर्गादासः ॥
शर्व्व, हिंसे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०-पर०- सक-सेट् ।) शर्व्वति । इति दुर्गादासः ॥
शर्व्वः, पुं, (शृणाति सर्व्वाः प्रजाः संहरति प्रलये संहारयति वा भक्तानां पापानि । शॄ + “कॄ गॄ शॄ दॄ भ्यो वः ।” उणा० १ । १५५ । इति वः ।) शिवः । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, रघुवंशे । ११ । ९३ । “कतिचिदवनिपालः शर्व्वरीः शर्व्वकल्पः ॥”) दन्त्यसादिरप्ययम् । विष्णुः । यथा, -- “शर्व्वः सर्व्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः ।” इति तस्य सहस्रनामस्तोत्रम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-033-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें