🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:19:47 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शांकर

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शांकर

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शांकर

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (fr. शं-कर) relating or belonging to Śiva, Kathās.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शांकर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. शांकर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शांकर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशांकरःशांकरौशांकराः
द्वितीयाशांकरम्शांकरौशांकरान्
तृतीयाशांकरेणशांकराभ्याम्शांकरैः
चतुर्थीशांकरायशांकराभ्याम्शांकरेभ्यः
पञ्चमीशांकरात् / शांकराद्शांकराभ्याम्शांकरेभ्यः
षष्ठीशांकरस्यशांकरयोःशांकराणाम्
सप्तमीशांकरेशांकरयोःशांकरेषु
सम्बोधनहे शांकरहे शांकरौहे शांकराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शांकर
शांकर
śāṃkara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शांकर १ वि॰ [सं॰ शाडःकेर]
१. शंकर संबंधी ।
२. शंकराचार्य का । जैसे,—शांकर भाष्य, शांककर व्रत ।
शांकर २ संज्ञा पुं॰
१. वृष । साँड़ ।
२. शंकराचार्य का अनुयायी ।
३. आर्द्रा नक्षत्र, जिसके देवता शिव जी माने गए हैं ।
४. एक छंद का नाम ।
५. सीमलता का भेद ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शांकर mf(ई)n. (fr. शं-कर) relating or belonging to Śiva, Kathās.
relating to or derived from or composed by Śaṃkarācārya, Sarvad.; Cat.
शांकर m. a bull, W.
a follower of Śaṃkarācārya, MW.
शांकर n. the Nakṣatra Ārdrā (presided over by Śiva), VarYogay.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1063,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शाङ्करं, क्ली, (शङ्कर + अण् ।) छन्दोभेदः । इति मेदिनी ॥ अस्य रूपान्तरं शाक्करं शार्करञ्च ॥ (शङ्करो देवतास्य इत्यर्थे अणि आर्द्रानक्षत्रम् । यथा, बृहत्संहितायाम् । ७१ । ७ । “मृगे तु मूषकाद्भयं व्यसुत्वमेव शाङ्करे ॥”)
शाङ्करः, पुं, (शङ्करस्यायं वाहनत्वात् । शङ्कर + अण् ।) वलीवर्द्दः । इति मेदिनी ॥ (शङ्कर- सम्बन्धिनि, त्रि । यथा, कथासरित्सागरे । ४६ । २०१ । “तत्रैषां तद्गुहाद्वारप्राप्तानां शाङ्करा गणाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-045-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शांकरशांकर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: शांकर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शांकर 📚 ➤ शंकर संबंधी उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): (fr. शं-कर) relating or belonging to Śiva, Kathās.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शांकर 📚शंकर संबंधी🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें