🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:20:34 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शांतनव

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शांतनव

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शांतनव

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: written or composed by Śaṃtanu, Cat.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शांतनव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. शांतनव (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शांतनव (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशांतनवःशांतनवौशांतनवाः
द्वितीयाशांतनवम्शांतनवौशांतनवान्
तृतीयाशांतनवेनशांतनवाभ्याम्शांतनवैः
चतुर्थीशांतनवायशांतनवाभ्याम्शांतनवेभ्यः
पञ्चमीशांतनवात् / शांतनवाद्शांतनवाभ्याम्शांतनवेभ्यः
षष्ठीशांतनवस्यशांतनवयोःशांतनवानाम्
सप्तमीशांतनवेशांतनवयोःशांतनवेषु
सम्बोधनहे शांतनवहे शांतनवौहे शांतनवाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शांतनव
शांतनव
śāṃtanava
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शांतनव संज्ञा पुं॰ [सं॰ शान्ततव] [स्त्री॰ शांतनवी]
१. राजा शांतनु के पुत्र, भीष्म ।
२. मेघातिथि का पुत्र ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शांतनव mf(ई)n. written or composed by Śaṃtanu, Cat.
शांतनव m. patr. of Bhīṣma (as son of king Śaṃtanu, the reputed great uncle of the Pāṇḍavas), MBh.
N. of a son of Medhātithi, VP.
of various writers (esp. of the author of the Phiṭsūtras; cf. ˚वाचार्य)
शांतनव n. N. of the Dvīpa ruled by Śāṃtanava, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1065,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शांतनवः ‘The son of Saṃtanu’, N. of Bhīṣma.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1040-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शान्तनव पु० शान्तनोरपत्यम् अण् । भीष्मे “भीष्मः शान्तनव” इति तत्तर्पणमन्त्रः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5097,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शान्तनवः, पुं, (शान्तनोरपत्यं पुमान् । शान्तनु + अण् ।) शान्तनुराजपुत्त्रः । भीष्मः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, महाभारते । १ । ३६ । ९० । “तथा भीष्मः शान्तनवो गङ्गायाममितद्युतिः । वसुवीर्य्यात् समभवत् महावीर्य्यो महायशाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-046-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शांतनवशांतनव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: शांतनव (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शांतनव 📚 ➤ राजा शांतनु के पुत्र, भीष्म उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): written or composed by Śaṃtanu, Cat.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शांतनव 📚राजा शांतनु के पुत्र, भीष्म🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬