॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: पकाना, पकना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: पाके
अंग्रेज़ी: to cook
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | शा | शे | शाः |
| द्वितीया | शाम् | शे | शाः |
| तृतीया | शया | शाभ्याम् | शाभिः |
| चतुर्थी | शायै | शाभ्याम् | शाभ्यः |
| पञ्चमी | शायाः | शाभ्याम् | शाभ्यः |
| षष्ठी | शायाः | शयोः | शानाम् |
| सप्तमी | शायाम् | शयोः | शासु |
| सम्बोधन | हे शे | हे शे | हे शाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | शायति | शायतः | शायन्ति |
| मध्यम | शायसि | शायथः | शायथ |
| उत्तम | शायामि | शायावः | शायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: शायति · लिट्: शशौ · लुट्: शाता · लृट्: शास्यति · लोट्: शायतात् · लङ्: अशायत् · विधिलिङ्: शायेत् · आशीर्लिङ्: शायात् · लुङ्: अशासीत् · लृङ्: अशास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शान · ण्वुल्: शायकः · तृच्: शाता · यत्: शेयः · तव्य: शातव्यः · अनीयर्: शानीयः · क्त: शातः · क्तवतु: शातवान् · शतृ: शायन् · स्य-शतृ: शास्यन् · क्त्वा: शात्वा · ल्यप्: प्रशाय · तुमुन्: शातुम् · णमुल्: शायम् · घञ्: शायः · क्तिन्: शाति · क्वसु: शशिवान्
अर्थ: निम्न अर्थों को प्रकट करने वाला निपात या अव्यय (क) स्तुति, (ख) वियोग, (ग) दृढ़संकल्प या निश्चय (घ) अस्वीकृति (च) प्रेषण तथा (छ) पद्धति या प्रथा की अवहेलना
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं
अंग्रेज़ी: (fr. 1. अज॑), coming from or belonging to goats, produced by goats, ĀśvGṛ.; R.; Suśr.
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | आजः | आजौ | आजाः |
| द्वितीया | आजम् | आजौ | आजान् |
| तृतीया | आजेन | आजाभ्याम् | आजैः |
| चतुर्थी | आजाय | आजाभ्याम् | आजेभ्यः |
| पञ्चमी | आजात् / आजाद् | आजाभ्याम् | आजेभ्यः |
| षष्ठी | आजस्य | आजयोः | आजानाम् |
| सप्तमी | आजे | आजयोः | आजेषु |
| सम्बोधन | हे आज | हे आजौ | हे आजाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| शा | शा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शै + अच् 📚 अन्य सम्भावना: शा (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शै + अच् |
| अह् | अव्ययम् 📚 |
| अप्-आज | समास: अप् + आज तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: आज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: अज् + घञ्) अन्य सम्भावना: आज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
शा 📚 ➤ पकाना, पकना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: पाके
अह् 📚 ➤ निम्न अर्थों को प्रकट करने वाला निपात या अव्यय (क) स्तुति, (ख) वियोग, (ग) दृढ़संकल्प या निश्चय (घ) अस्वीकृति (च) प्रेषण तथा (छ) पद्धति या प्रथा की अवहेलना
अप्आज 📚अप् 📚आज ➤ अप् (पानी) + आज ((fr. 1. अज॑), coming from or belonging to goats, produced b…)
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): (fr. 1. अज॑), coming from or belonging to goats, produced by goats, ĀśvGṛ.; R.; Suśr.
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| शा 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें | |
| अह् 📚 | नुत वि॰ | 🟠🔵🟣 |
| अप् 📚 | जल । पानी | 🟠🔵🟣🟢 |
| आज 📚 | वर्तमान दिन में । जो दिन बीत रहा है उसमें । जैसे, —आज किसका मुँह देखा … | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| अप् |
जल के नाम (१.१०.३) — वार्, वारि, सलिल, कमल, जल, पयस्, कीलाल, अमृत संज्ञा के अर्थ में, कर्ता से भिन्न कारक में और भाव में (३.५.१५) — घञ्, अच्, नङ्, अथुच्, कर्ता, भाव |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| शाहबाज | शा + अह् | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
| शाहबाज | अह् + अप् | हल्-अच् संयोग | — |
| शाहबाज | अप् + आज | जश्त्व | झलां जशोऽन्ते (८.२.३९) |
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड