🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:55:32 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शिकरम

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शिक्+अरमे

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शिक्

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (nom. शिक्) = शिक्य, the cord or strap of a yoke or pole for carrying burdens, BhP.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शिच् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. शिच् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शिच् (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशिक् / शिग्शिचौशिचः
द्वितीयाशिचम्शिचौशिचः
तृतीयाशिचाशिग्भ्याम्शिग्भिः
चतुर्थीशिचेशिग्भ्याम्शिग्भ्यः
पञ्चमीशिचःशिग्भ्याम्शिग्भ्यः
षष्ठीशिचःशिचोःशिचाम्
सप्तमीशिचिशिचोःशिक्षु
सम्बोधनहे शिक् / हे शिग्हे शिचौहे शिचः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

अरमे

अर्थ: रमण करना, क्रीड़ा करना, खेलना

संस्कृत: क्रीडायाम्

अंग्रेज़ी: to enjoy, to rejoice, to play

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रम् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — रम् (भ्वादिगण) · अर्थ: रमण करना, क्रीड़ा करना, खेलना (क्रीडायाम्)

लङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअरमतअरमेताम्अरमन्त
मध्यमअरमथाःअरमेथाम्अरमध्वम्
उत्तमअरमेअरमावहिअरमामहि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): रमते · लिट् (आत्मने.): रेमे · लुट् (आत्मने.): रन्ता · लृट् (आत्मने.): रंस्यते · लोट् (आत्मने.): रमताम् · लङ् (आत्मने.): अरमत · विधिलिङ् (आत्मने.): रमेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): रंसीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अरंस्त · लृङ् (आत्मने.): अरंस्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रमण · ण्वुल्: रामकः · तृच्: रन्ता · यत्: रम्यः · तव्य: रन्तव्यः · अनीयर्: रमणीयः · क्त: रतः · क्तवतु: रतवान् · शानच्: रममाणः · क्त्वा: रत्वा · ल्यप्: प्ररत्य · तुमुन्: रन्तुम् · णमुल्: रामम् · घञ्: रामः · क्तिन्: रति · क्वसु: रेमिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शिच्
शिच्
śic
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शिच् संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] [कर्त्ता का॰ शिक्]
१. जुए की रस्सी ।
२. बहँगी का छोका या जाल जिसपर बोझ रखा जाता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शिच् f. (nom. शिक्) = शिक्य, the cord or strap of a yoke or pole for carrying burdens, BhP.
a net, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1071,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शिच् f. The string of a yoke (for carrying burdens).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1044-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शिक्शिच् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: शिच् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
अरमेरम् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शिक् 📚 ➤ जुए की रस्सी उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): (nom. शिक्) = शिक्य, the cord or strap of a yoke or pole for carrying burdens, BhP.

अरमे 📚 ➤ रमण करना, क्रीड़ा करना, खेलना
संस्कृत: क्रीडायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शिच् 📚जुए की रस्सी🟠🔵🟣
रम् 📚cl. 1. Ā. (Dhātup. xx, 23) रमते (Ved. also P. रमति or रम्णाति pf. ररा…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
शिकरमशिक् + अरमेहल्-अच् संयोग —

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें